Sporda Kafa Yaralanmaları-II
Kafa yaralanmaları spordaki en ciddi yaralanmalardır. Hafif kafa yaralanmaları bile geçici fakat önemli yetersizliklere ve tekrarlayan hafif yaralanmaları da birikerek büyük beyin hasarlarına yol açabilir. Diğer tüm spor yaralanmalarından farklı olarak kafa yaralanması olunca belirtiler hemen oluşabilir ama olay sadece bununla bitmez. Birinci hafif bir darbeden sonra kafa içinde gelişen ikincil olaylar hayatı tehdit edebilir. Dolayısı ile spor alanındaki doktorlar kafa yaralanması olan bir sporcunun oyuna devam edip etmeyeceğine, devam etmeyecekse hemen yapılması gerekenlere ve oyuncunun tekrar ne zaman oynayabileceğine karar vermek zorundadır. Kafa yaralanmalarında risk değerlendirilmesi mutlaka yapılmalıdır.
Birincil beyin hasarı Kafa yaralanmasında çarpışma hasarı hafiften ağır hasara kadar değişir. Bir çarpmada açık yara olur veya künt yaralanma denilen dıştan hiç bir şeyin görülmediği ama kafa içinde beyin yapılarında zarar olan yaralanma olabilir. Asıl önemi olan daha sonradan beyin şişmesi veya intradural kanama olmasıdır. Bilinç bulanıklığı ve bilinç kaybı kafa yaralanmalarında önemlidir. Bilinç değişikliği yaygın beyin hasarının göstergesidir.
İkincil beyin hasarı Kafada yaralanmalar sonrası oluşan ilk hasardan sonra başka nedenlerle tekrar hasar oluşabilir. Tekrar eklenen yeni hasara ikincil beyin hasarı denilir. İkincil beyin hasarında kafa içine kanama olması veya beyinin şişmesi sonucu kafa basıncı artar. Beyin üzerine basınç artması ile ölümcül sonuçlara neden olur. Ayrıca otomobil, motorsiklet yarışı, at binme veya tırmanmada yaralanmalarda olduğu gibi tüm vücut yaralanmışsa, kan kaybı ve şok ile beyine daha az kan gidebilir. Beyin dokusu oksijensizliğe çok duyarlıdır. Beyine yeterli kan dolayısı ile yeterli oksijen gelmezse beyin hücreleri ölmeye başlar. Sonuçta ilk oluşan beyin hasarının üzerine oksijensiz kalıp beslenememe sonucu ikincil hasarlar eklenir.
Kafa yaralanmalarının sonuçları Hafif yaralanmalarda baş ağrısı, baş dönmesi, konsantrasyon eksikliği, yorgunluk ve yüksek düzeyli mental fonksiyonlarda aksama gibi bozukluklar olabilir. Eskiden bu durumun çoğunlukla psikolojik olduğu düşünülmekteydi. Fakat kafa yaralanmaları sonrası yapılan psikometrik ölçümler yaralanma sonrasında 2-3 hafta sonra bile bilgi işlemenin bozulduğunu göstermektedir. Gerçekten sporcular çarpma sonrası bu durumları yaşamaktadır. Büyük yaralanmalarda devam eden, hatta kalıcı bozukluklar olabilir. Beyin fonksiyonlarında değişiklik en sık ve kalıcı bozukluktur. Bozukluklar yakın zaman hafıza azalması, kişilik değişmesi ve entellektüel kapasite kaybı şeklindedir. Fiziksel bozukluklar ise kas kuvvetinde azalma, kısmi felç, konuşma bozukluğu epilepsi gibi durumlardır.
Kafa yaralanmaları sonrası spora dönüş Temas sporlarında sporcu tam bir kafa yaralanması geçirdi ise en az üç hafta spora ara vermelidir. Eğer bu süre sonunda belirti ve bulgular devam ediyorsa bu süre daha uzun olmalıdır. İkincil yaralanmaların birincil yaralanmalardan daha büyük etkileri olacağı da unutulmamalıdır. Spor yaparken tekrarlanan küçük yaralanmaların çok hafif bile olsalar birikerek hasara yol açabileceği ispatlanmıştır. Bu tekrarlanan yaralanma riski en çok boksörlerde ve at binicilerinde olup bu sporcuların erken emekli olmaları tavsiye edilmektedir. Dövüş sporlarında, oyun dışı kalma (knockout) sonrası sporcunun dinlenme süresi en az dört hafta olmalıdır. Bir yılda üçten fazla knockout olanlar ise sezonun geri kalan kısmında oynatılmamalıdır. Kafa yaralanmaları ile ilgili bilgiler spor klübünün kaza defterine veya oyuncu takip dosyalarına mutlaka kaydedilmelidir.
