Bu kaçıncı Maduro? Bu filmi görmüş müydük acaba?

Panama lideri Noirega da kaçırılır, Miami de yargılanır. Çeşitli suçlardan mahkum olur, 40 yıl ceza alır.

Manuel Antonio Noriega fakir bir pardodur. Panama’da pardo aç, çıplak yerli manasında kullanılır. Bir nevi paryadır.

Babası, annesi ile nikâhsız yaşar. Kadıncağız temizliğe gider, çamaşır yıkar ve veremden ölür sonunda.

Pis bir semttir; tecavüz, gasp, yağma. Uyuşturucu leblebi çekirdek gibi yaygındır sokakta.

Sonra onu Instituto Nacional Lisesinde de görürüz üvey abisi Luis Carlos Noriega Hurtado ile aynı binada.

Bu mektep yetiştirdiği milliyetçilerle tanınır ama Manuel sola kayar. Kendisini için “El Man” lakabını kullansa da sivilceli cildinden ötürü cara de piña (ananas suratlı) diye alaya alınır.

Hâliyle yurtta kalamaz, abisi ile bir eve çıkar. ABD aleyhtarı protestolara katılır, gazetelere yazılar yollar, emperyalizme savaş açar kendi çapında.

MUHBİR

Sonra n’olursa olur, yoldaşları ihbara başlar. O gün kimi gammazladıysa cebine mangır atarlar. Sayar 10 dolar 70 sent. Ne kaa jurnal o kaa para!

Bilahare abisi Peru’da Panama Elçiliğinde işe başlar, onun yardımıyla Lima’da mühendislik okur. Lakin hevesi üniforma giymektir, Polis Akademisinde de eğitim alır ayrıca. İşte Roberto Díaz Herrera ile orada tanışırlar.

1962’de mezun olur, öğretmen Felicidad Sieiro ile evlenir üç kızı doğar: Thays, Sandra ve Lorena.

Sonra Panama’ya döner ve Millî Muhafız Alayına katılır “İkinci Teğmen” sıfatıyla. Kavga yaralama ırza geçme gibi suçlara bulaşsa da komutanı Bnb. Omar Torrijos sayesinde yargılanmaktan yırtar. Amiri ona alkolü de yasaklar, hatta bir ay koğuşa kapar.

FEDAİ

1964’te Chiriquí eyaletine tayini çıkar. Orada akademi arkadaşı Díaz Herrera ve Omar Torrijos ile buluşurlar.

Eyaletin yerlilerinden Arnulfo Arias, Panama Başkanlık Seçimlerine hazırlanmaktadır. Görevdeki Başkan Roberto Chiari (liberaldir) Torrijos’tan hasmını bunaltmasını ister kibarca. Torrijos da işi Noriega’ya yıkar, bizimki gider önde gelen liberalleri tutuklar. İçeride işkence görür, tecavüze uğrarlar. Hadise halk arasında infiale yol açar, Noriega bir süre vazifeden uzaklaştırılır. Bu arada bir kız çocuğunu taciz edip erkek kardeşini dövünce bir uzaklaştırma daha.

Torrijos onu kendine gelsin diye Fort Gulick’a kursa yollar. Dersleri iyi olmasa da “Birinci Teğmen” rütbesini takar. Yine Torrijos’un yardımıyla istihbarat subayı yapılır. Bakın bu iş sarar, karşı istihbarat ve orman savaşı dersleri de alır. Kuzey Carolina Fort Bragg’da psikolojik operasyon kurslarına katılır.

Sonra UFCO (United Fruit Company- şimdi Chigueta) işçileri arasına sızar. Sendikanın faaliyetleri hakkında istihbarat toplar.

CIA çok memnun kalır, adı “yükselen yıldıza” çıkar.

DARBECİ

1968 Seçimlerini Arias kazanır ve Millî Muhafızlarda tasfiye başlar. Ya emekliye ayırır ya da sürgüne yollar. Chiriquí Garnizon Komutanı Martínez başkaldırır, birçok subay destek verir ki, Torrijos ve ekibi de vardır aralarında. Neticede yönetimi ele alırlar.

İlerleyen günlerde Torrijos, Martinez’i Miami’ye yollar, çöker koltuğa. Artık rakibi kalmamıştır, bir Meksika tatili iyi gelecektir ona. Ancak seyahatte iken karşı darbe patlar. Noriega mâni olur onlara. Bu hizmeti mukabilinde yüzbaşı yapılır (1969).

Sonra yarbay olur (1970), Arias yanlılarının gerilla hareketini bastırır.

Torrijos, 1981’e kadar koltuğunu korur. Panama Kanalı’nın devri için Başkan Jimmy Carter ile müzakereye oturur. ABD bankaları, firmaları gelir, sermaye akışı artar, parada yüzerler âdeta. Gelgelelim bütçe açığını uyuşturucu ile kapatırlar.

Noriega şantajta kullanılmak üzere mevki sahipleri hakkında dosyalar tutar. Acımasızdır, kooperatifçi Jesus Héctor’u helikopterden denize atacak kadar.

ELEMAN

ABD Noriega’nın uyuşturucudan nemalandığını bilir ama biletini kesmez, aksine CIA maaşa bağlar. Teşkilatın acil durum fonlarına erişim izni verdiği nadir elemanlardan biridir. 100 bin dolar kullanabilir icabında.

O günlerde Nikaragua’nın başında ABD yanlısı Samoza vardır. Noriega çift taraflı oynar Samoza’yı destekler gibi görünür, Sandinist gerillalara silah sağlar. Panama’daki ABD silahlarını bile satar. Sandinista zafere ulaşır sonunda (1979).

Devrimi müteakip kontralarla irtibat kurar satışa devam.

Nikaragua ve El Salvador iç çatışmalarla çalkalanınca Reagan bölgede bir müttefik arar, Panama’ya demir atar. Kontraların eğitimini Panama’dan sorarlar. ABD ve İsrail hesapsız silah yollar.

KASET

Ancak Yanki, Panamalıları da dinletir, Noriega bunu keşfeder, gider kasetlere el koyar. Bu deliller Kanal müzakerelerinde işlerine yarar.

Noriega, El Salvador hükûmetiyle savaşan solcu gerillalara da silah satar. Torrijos’un haberi olur ve çok kızar, sevkiyat durmaz o başka.

Netice de Torrijos bir uçak kazasında ölür (1981). Florencio Flores Aguilar geçer başa. Ancak Noriega, Herrera ve Paredes daha güçlüdür. Üçlü çete Flores’i kaydırır, Paredes’i oturtur sonunda.

Alb. Noriega artık kurmay başkanıdır, ipler onun elindedir aslında.

Basının tesirini bilir, gazetelerden hisse alır ve seçim lütfeder 16 yıl sonra. Nicolás Ardito Barletta Vallarino’yu aday gösterir. Bakar Arias iktidarı eze eze alacak, sandık oyunlarına başvurur. Barletta’nın 1.713 oy farkla kazandığını açıklar. Başkan Reagan da tebrik edince oldubitti tamam.

KOKAİN

Noriega ABD ittifakına rağmen, Küba, Libya ve Nikaragua ile çalışır. Silah ve pasaport temin eder onlara.

Kolombiya, El Salvador, Guatemala ve Nikaragua’daki çatışmalar dikkatleri dağıtınca ABD’ye kokain hattı kurar. Medellín Karteli için para aklar.

Subaylar Kanal’dan geçen gemilere sahte gümrük pulları satar, servet sahibi olurlar. Hâliyle Noirega’nın yanında dururlar.

Bazen ABD ile kol kola kokain imalathanelerini basar, hatta Harvard’da “uyuşturucu ile mücadele” konuşmaları yapar.

Ancak İtalyan aktivist Spadafora, Noriega’nın uyuşturucu ağını ortaya çıkarır. O da Spadafora’yı ortadan kaldırır.

Medya üzerine gider, iş tersine döner. Bazı subaylar hatta yakın arkadaşı Díaz darbeye kalkar.

Díaz’ı bahane ile uzaklaştırsa da susturamaz. Noriega’yı 1984 seçimlerinde hile yapmakla, Spadafora’yı öldürmekle, uyuşturucu kaçakçılığıyla ve Torrijos’u uçağına bomba koymakla suçlar.

Aleyhinde protesto yürüyüşleri başlar.

RESTLEŞME

Derken ABD Senatosundan Noriega’nın istifasını isteyen bir karar çıkar, askerî yardımları askıya alırlar.

CIA da maaşını keser bu arada.

O da ABD Büyükelçiliği önüne taraftar yığar. O sene Panama ekonomisi %20 küçülür, borçları yazarlar tahtaya.

Noirega, Mayıs 1989 seçimlerine koalisyon ile (Coalición para la Liberación Nacional) ile girer, Carlos Duque’yi aday gösterirler.

Muhalefet ise Alianza Democrática de Oposición Cívica (Demokratik Sivil Muhalefet İttifakı) altında birleşir. AdaylarıGuillermo Endara... Bu defa oyuna gelmez, sandıklara sahip çıkarlar.

İki taraf da kendilerinin kazandığını açıklar. Noriega neticeleri yayınlamak yerine, “yabancı müdahale” iddiasıyla seçimi yok sayar. Eski ABD Başkanı Jimmy Carter müşahittir, seçimin “çalındığını” söyler açıkça.

Rakipleri başkent caddelerinde zafer turu atarken Noriega’nın paramiliter taburları tarafından durdurulur hırpalanırlar. Kanlı gömlekleriyle çekilen görüntüler düşer yayına.

MÜDAHALE

Noriega seçimi kaybetse de koltuğu bırakmaz, Francisco Rodríguez’i geçici başkan atar. ABD ise Endara’yı tanır ısrarla.

Bu arada Yarbay Moisés Giroldi Vera ayaklanır, Norirega kendini “liderler lideri, büyük önder” ilan ettirir, isyancıları kurşuna dizdirir.

ABD baskısına rağmen istifaya yanaşmaz. Hatta Washington ile “savaş hâlinden” bahis açar. Bu arada durdurulan bir araçtaki dört ABD personeli kurşunlanır. Teğmen Robert Paz ölür. Diğerleri tutuklanır.

ABD ordusu da 27 bin asker ve 300 uçakla Panama’yı istila eder. (20 Aralık 1989)

Operasyonda, ikisi dost ateşiyle 23 ABD askeri ölür; 324’ü yaralanır. Panama kuvvetlerinin en az 500 kaybı vardır. İki bin sivil ölür, 14 bini evsiz kalır. BM bu işgali “uluslararası hukukun açık bir ihlali” sayar ve kınar.

Noriega kendisine kaç diyenlere cevaben “Çıkar dağa gerilla olurum” dese de gider sığınır Başpiskopos’a.

HÜCREYE

ABD askerleri gelir, manastırı kuşatır, helikopter indirip kaldırarak, hoparlörlerden rock müzik çalarak Noriega’nın asabını bozar ve teslim olmak zorunda bırakırlar.

Hasılı Miami Federal Adliyesinde yargılanır, 40 yıl ceza alır (1992).

O da CIA’in verdiği maaşı açıklar. Bir nevi suç ortağı sayar. Savaş esiri kabul edildiği için “başkanlık süiti” lakaplı hususi hücresinde yatar. Katolik iken Evangelist olunca cezası 17 yıla indirilir “iyi hâl” ayarıyla.

Ancak Panama da gıyaben yargılar, Spadafora cinayetinden suçlu bulur, 20 yıl hapsine karar çıkar.

Fransız hükûmeti de Noriega’nın iadesini talep eder ve para aklama suçundan yedi yıl içeri tıkar, banka hesaplarına el koyar.

Hâlbuki daha önce ayakta alkışlamış, Légion d’honneur nişanı sunmuşturlar.

Yaşlanınca yüksek tansiyon ve beyin kanamasından yatacak, 83 yaşında can verecektir Panama’da.

İrfan Özfatura’nın önceki yazıları…