Kaydet
|
Tespit, tedbir ve şeffaflık: Fon krizinde atılan güçlü adımlar
Fon krizinde günlerdir herkes ekrandaki kırmızı rakamları, buharlaşan milyonları ve batan fonları konuşuyor.
Peki ya asıl enkaz?
Maalesef asıl enkaz bilanço tablosunda değil, insanın zihninde kalıyor.
Bir sabah uyanıyorsunuz; 131 fon tasfiyeye alınmış, 455 bini aşkın tekil yatırımcının haklarının ve birikimlerinin ne ölçüde, hangi takvimle karşılanacağı sorusu gündemin merkezine yerleşmiş.
Bu tablo sadece ekonomik bir sarsıntı değil. Her rakamın arkasında geleceğini sisteme emanet eden insanların hayatı da var. Dolayısıyla mesele, finansal sistemin vatandaşı ne kadar koruyabildiğinin devasa bir sınavıdır.
Tam da bu noktada sapla samanı birbirine karıştırmamak, analizi doğru yerden kurmamız gerekiyor.
Devletimizin varlığına ya da kriz anında olaya el koyan siyasi iradeye haksızlık etmek ne kadar yanlışsa; sistem içinde görevini eksik yapan, denetim mekanizmalarını işletmesi gereken bürokrasinin sorumluluğunu es geçmek de o kadar yanlıştır.
Devletimizin kriz karşısındaki müdahale iradesi ile bürokrasinin hesap verebilirliği birbirine zıt değil, birbirini tamamlayan sorumluluklardır.
Cumhurbaşkanı’mızın sürece doğrudan müdahil olması, dağınık ilerleyen kriz yönetimine üst düzey bir koordinasyon çerçevesi kazandırdı.
Nitekim 29 Eylül’deki toplantının hemen ardından Fon Koordinasyon Kurulunun kurulması ve Devlet Denetleme Kurulunun (DDK) inceleme başlatması, bu iradenin somut ve değerli sonuçlarıdır.
Ancak bunun sahadaki karşılığı, kurumların zamanında ve şeffaf bilgi üretmesine de bağlı.
İşte sürecin en çok sorgulanması gereken kısmı da sanırım burası!.. İlk teşhis ile krizin patlak vermesi arasındaki uzun zaman dilimi...
Resmî kayıtlara ve Sermaye Piyasası Kurulunun (SPK) açıklamalarına baktığımızda net bir kronoloji görüyoruz.
Riskler dün ortaya çıkmış değil.
2025’in son çeyreğinde gözlemlenmiş; 2 Aralık 2025’te Finansal İstikrar Komitesinde ele alınmış, ertesi gün SPK bünyesinde çalışma grubu oluşturulmuş.
2026 boyunca düzenleme hazırlıkları yürütülmüş, Takasbank, Borsa İstanbul, MKK ve sektör temsilcilerinin görüşleri alınmış ve 28 Ağustos’ta ilgili rehber yayımlanmış.
Bu kronoloji, devlet kurumlarının bir tehlikeyi önceden sezdiğini ve masaya yatırdığını gösteriyor.
Peki risk 2025’in son çeyreğinde tespit edilmişken, alınan tedbirler neden krizin Eylül 2026’da bu boyuta ulaşmasını önleyemedi?
Erken uyarı ile fiilî müdahale arasındaki süreçte hangi kararlar alındı, hangi tedbirler yetersiz kaldı?
DDK’nın kapsamlı denetimiyle birlikte, cevaplanması gereken soruların başında da bunlar geliyor.
Zira kriz tek başına ihmal veya kastı ispatlayamaz. Ancak tespit ile etkili tedbir arasındaki mesafenin şeffaf biçimde aydınlatılması, güvenin ön şartıdır.
Bir diğer önemli başlık kriz iletişimi.
Finansal krizlerde iletişim, krizin dışındaki bir faaliyet değil, doğrudan kriz yönetiminin parçasıdır.
Çünkü belirsizlik başlı başına risk üretir.
Vatandaş ne olduğunu, parasının hangi süreçten geçtiğini ve ne zaman sonuç alınacağını bilmiyorsa bilgi boşluğunu söylenti doldurur.
Söylenti ise finansal piyasalarda bazen gerçek zarardan daha hızlı yayılır.
Bu nedenle kamu kurumlarından beklenen yalnızca doğru bilgi vermek değil; doğru bilgiyi zamanında, ortak bir çerçevede ve anlaşılır biçimde sunmaktır.
SPK’nın 131 fon ve 455 bin 758 tekil yatırımcıya ilişkin verileri 23 Eylül’de açıklaması, kamuoyunda farklı rakamların dolaştığı bir dönemde önemliydi.
Mesele, “Benim param ne olacak?” sorusuna güvenilir ve düzenli cevap verecek bir iletişim mimarisi kurmaktır.
Kriz anında bütün cevaplara sahip olmayı beklemek elbette doğru değil. Kurumlar bildiklerini, henüz netleşmeyenleri ve bir sonraki bilginin ne zaman paylaşılacağını söylemelidir.
“Şu anda bildiğimiz budur, şu konu incelenmektedir, şu tarihte yeni bilgi paylaşılacaktır” diyebilmek bile belirsizliği yönetmenin aracıdır.
455 bini aşkın yatırımcıdan kimi ödeme takvimini, kimi hukuki hakkını, kimi de fonunun neden tasfiye edildiğini bilmek ister.
Krizin iletişimindeki başarı, açıklamanın erişiminden çok insanların kendi sorularına cevap bulmasıyla ölçülür.
Bu süreçte mağduriyeti önlemeye yönelik somut adımlar atıldı. 1 Ekim’de SPK tarafından açıklanan düzenlemeyle, mutabakatı tamamlanan hak sahiplerine nihai tasfiye tutarından mahsup edilmek üzere, her fon için ayrı ayrı en fazla 1 milyon TL’ye kadar ara ödeme yapılması karara bağlandı. Bu, yatırımcıların acil nakit ihtiyacına yönelik önemli bir ekonomik ve hukuki tedbir.
Alınan tedbir kadar, ne anlama geldiğinin doğru anlatılması da önemli. “1 milyon TL ödeme yapılacak” demek ile bunun nihai hak edişin yerine geçmediğini, tasfiye tutarından mahsup edileceğini ve hangi şartlarda uygulanacağını anlatmak aynı şey değil.
Eksik bir cümle bile beklenti ile gerçeklik arasında yeni bir kriz üretebilir.
Bu süreçte piyasa aktörleri bakımından da hukuki denge de korunmalı.
Her batan fon usulsüzlük değildir. Finans piyasalarının doğasında risk almak, kâr etmek kadar zarar etmek de vardır.
Ancak yüksek getiri vaadiyle yatırımcıyı yanıltan, riskleri gizleyen veya piyasa dinamiklerini kendi lehine manipüle eden kişi ve kurumlar varsa, hukukun gereği eksiksiz yerine getirilmelidir.
Finansal sistemi şahsi oyun alanına çevirmeye çalışanlara karşı caydırıcı ve şeffaf bir düzen kurulması, yalnızca bugünkü mağduriyetlerin giderilmesi açısından değil, gelecekteki yatırımcı güveni açısından da önem taşır.
Para saniyeler içinde yön değiştirebilir; güven ise yıllar içinde kurulur.
Bu nedenle bu krizden çıkarılacak en önemli ders, yalnızca kayıpların nasıl telafi edileceği değil. Riskleri zamanında gören mekanizmaların neden yeterince sonuç üretemediğinin ortaya çıkarılması, varsa ihmal ve usulsüzlüklerin hukukun gerektirdiği biçimde soruşturulması ve yatırımcının hakkının şeffaf bir süreçle korunmasıdır.
Çünkü kriz yönetimi yalnızca yangını söndürmek değil. Yangının neden çıktığını anlamak ve aynı yangının yeniden çıkmasını engelleyecek sistemi kurmakla gerçekleşir.
Kurumların aynı veriye dayanarak aynı dili konuştuğu, zor sorulara açık cevap verdiği ve vatandaşın en zor gününde yalnız olmadığını hissettiği yerde güven yeniden kurulabilir.
Para kaybedilebilir, piyasalar sarsılabilir, tablolar yeniden yazılabilir.
Ama güven yeniden tesis edildiğinde, krizden yalnızca kayıplarını telafi etmiş değil, kurumsal kapasitesini güçlendirmiş bir ülke çıkar.
Asıl mesele, bu krizden daha güçlü kurumlarla, daha sağlam kurallarla ve vatandaşının geleceğe güvenle baktığı bir Türkiye ile çıkabilmek. Devlet aklı ve iradesiyle bu sürecin de üstesinden gelecektir...
