Kaydet
|

Bazen bir fotoğraf, sayfalarca diplomatik metnin anlatamadığını tek karede söyler. Shenzhen’deki Kylin Villa’da Vladimir Putin, Şi Cinping ve Donald Trump’ın aynı yuvarlak masa etrafında buluşması, sıradan bir zirve fotoğrafından çok daha fazlası. Üç lider, üç bayrak, özenli bir protokol ve masanın ortasında pembe çiçekler… Ancak bu sakin görüntünün ardında, eski ittifak dengelerinin aşındığı, uluslararası kurumların etkisinin zayıfladığı ve büyük güçlerin yeni nüfuz alanları için rekabet ettiği sert bir dünya gerçeği var. Ben bu karede kalıcı bir barışın değil, güç mücadelesinin yeni biçiminin izlerini görüyorum... Zira artık mesele yalnızca mevcut düzeni korumak değil, yeni düzenin kurallarını kimin yazacağı.

İşte o yuvarlak masayı önemli kılan da tam bu gerilim.

Burada birbirine güvenip ortak bir gelecek kuran üç dosttan söz etmiyoruz. Aksine, birbirinin gücünü kabullenmek zorunda kalan ama niyetinden tam emin olamayan üç büyük aktör var. Aralarındaki ortaklık kadar rekabet de belirleyici. Belki de en çarpıcı nokta rekabet artık yalnızca vekalet savaşları ya da uzak cepheler üzerinden değil, doğrudan temas ve pazarlıkla da yönetilmek isteniyor.

Washington’un meselesi yalnızca Çin ve Rusya değil

Trump’ın dış politika yaklaşımında öne çıkan belirgin bir refleks var; uluslararası sorunları uzun kurumsal süreçler yerine, liderler arası doğrudan pazarlıkla çözmeye çalışmak. Güçlü aktörlerin masaya oturup hızlı sonuç almasını önceleyen bir çizgi bu.

Fakat Washington’un önündeki denklem hiç kolay değil. ABD küresel liderliğini korumak istiyor; bunun için Çin’in yükselişini dengelemesi, Rusya ile doğrudan çatışma ihtimalini yönetmesi ve müttefiklerinin güvenini sarsmaması gerekiyor. Üçünü aynı anda başarmak ise her geçen gün daha zor.

Nükleer silah başlığı ise bu üçlü dengedeki en hassas düğümlerden biri. ABD ile Rusya’nın devasa nükleer kapasiteleri sürerken Çin’in cephaneliği de hızla büyüyor. Yine de bu üç ülkenin aynı çerçevede buluşması, eşit şartlarda pazarlık yaptıkları anlamına gelmiyor. Her birinin güvenlik kaygısı, tehdit algısı ve stratejik hesabı farklı.

Washington DC açısından asıl kırılganlık ise büyük güçlerle uzlaşmaya çalışırken müttefiklerde oluşturabileceği güvensizlik. Aslında pek çok başkent aynı sorunun cevabını arıyor... ABD, küresel kuralları müttefikleriyle birlikte mi şekillendirecek, yoksa büyük güçlerle baş başa anlaşarak yeni bir paylaşım haritası mı çizecek? Bu soru, Amerikan liderliğinin geleceği açısından en az Çin’in yükselişi kadar kritik.

Moskova masaya dönerek ne kazanmak istiyor?

Putin için bu kare, Rusya’nın küresel sistemdeki ağırlığını yeniden teyit etme çabası. Ağır yaptırımlar ve jeopolitik sıkışmışlık altında olsa da Kremlin’in temel mesajı net; bu baskılar Rusya’yı küresel siyasetin dışına itemez. Washington ve Pekin ile aynı masada oturmak, büyük güç iddiasını diri tutmanın en görünür yolu.

Moskova çok kutuplu dünya fikrini yalnızca bir dış politika tezi olarak kullanmıyor; kendi güvenlik ve egemenlik tarifini merkeze koyuyor. Ancak Rusya ile Çin arasındaki yakınlaşma da tek boyutlu bir uyum değil. İki ülke baskılara karşı birbirine ihtiyaç duyuyor; enerji, savunma, ticaret ve diplomasi başlıklarında yan yana geliyor. Yine de çıkarların her noktada örtüştüğünü söylemek zor.

Çin’in ekonomik ağırlığı ve küresel etkisi büyüdükçe, Rusya’nın bu ortaklıktaki dengeyi koruması ayrı bir sınav hâline geliyor. Dolayısıyla Putin’in oradaki varlığı yalnızca ABD’ye değil, Pekin’e de verilen bir mesaj: Rusya kendi başına bir güç merkezi olmayı sürdürüyor...

Çin’in asıl gücü, masanın kurulmasını sağlayan konumunda

Üçlü fotoğrafta dikkat çeken en önemli detay Şi Cinping’in ev sahipliği rolü. Pekin uzun süredir kendisini yalnızca dünyanın fabrikası veya ekonomik devi olarak değil, uluslararası sistemin geleceğinde söz sahibi bir merkez olarak konumlandırıyor. Hedefi ABD ile doğrudan ve yıkıcı bir çatışmaya girmekten ziyade, küresel güç dağılımını kendi lehine çevirmek.

Bu yüzden Çin’in dili çoğu zaman ölçülü, sabırlı ve uzun vadeli. Bir yanda ABD ile ticaret ve teknoloji rekabetini idare ediyor, diğer yanda Rusya ile stratejik ortaklığını sürdürüyor; eş zamanlı olarak farklı bölgelerde ekonomik ve siyasi bağlarını genişletiyor. Farklı aktörlerle aynı anda konuşabilmesi, Pekin’e kendisini küresel dengelerin merkezinde gösterme alanı açıyor. Şi, iki büyük gücü aynı zeminde buluşturarak gündemi izleyen değil, yönlendiren bir aktör olduğu mesajını veriyor.

Yeni bir Yalta mı, yoksa yeni bir güç dengesi mi?

Dünya yeniden büyük güçlerin kendi aralarında pazarlık yaptığı bir faza mı geçiyor? Tarihi bire bir kopyalanacak bir senaryo gibi okumak yanıltıcı olur. Bugünün dünyasında çok daha fazla aktör, derin ekonomik bağımlılıklar ve yükselen bölgesel güçler var. Masanın dışında kalan ülkeler de eski dönemin edilgen figürleri değil.

Türkiye tam da bu tablonun ortasında duruyor. Türkiye için asıl mesele, masada kimin oturduğu değil, kendi masasını ne kadar sağlam kurabildiği. Karadeniz’den Kafkasya’ya, Doğu Akdeniz’den Orta Doğu’ya uzanan coğrafya, Türkiye’yi büyük güç rekabetinin tam merkezine yerleştiriyor. ABD, Rusya, Çin ve Avrupa ile kurulan ilişkiler aynı denklemin parçaları. Türkiye’nin en güçlü kozu, bu hatları birbirinin rakibi veya alternatifi hâline getirmeden kendi çıkarlarına göre yönetebilmek. Bunun adı savrulma değil, stratejik özerklik.

Gelişen savunma sanayii, aktif diplomasi ve enerji-ulaştırma hatlarındaki konum önemli imkânlar sunuyor. Ancak bunların kalıcı bir güce dönüşmesi; içeride siyasi ve ekonomik istikrarın, kurumsal kapasitenin ve tutarlı bir stratejik çizginin korunmasına bağlı.

Pembe çiçekler solacak, liderler ülkelerine dönecek. Ancak güç mücadelesi devam edecek. Türkiye’nin bu yeni dönemde yapması gereken, başkalarının hesaplarına göre pozisyon almak değil, kendi çıkarları doğrultusunda masada söz sahibi olmaktır. Çünkü uluslararası siyasette güçlü olmak kadar, gücünü nerede ve nasıl kullanacağını bilmek de önemlidir.

Nur Tuğba Aktay'ın önceki yazıları...

Haber Asistanı

Son 30 günün haberleri
📰

Türkiye Gazetesi Haber Asistanına Hoş Geldiniz!

Son 30 güne ait haberleri, spor gelişmelerini veya yazar yazılarını sorgulayabilirsiniz.