Ertuğrul Özkök’ün Erdoğan-Franco benzetmesi ve gerçekler
Hürriyet gazetesinin eski genel yayın yönetmeni Ertuğrul Özkök, Bahar Feyzan’ın bir programında, Türkiye’deki siyasi rejim ile Franco İspanya’sını birbirine benzetti. Gençlik yıllarında İspanya’da bulunduğunu ve Franco rejiminin nasıl sona erdiğine şahit olduğunu anlatan Özkök, Türkiye’deki mevcut rejimin de Erdoğan’ın kişiliği üzerine kurulduğunu, Erdoğan’dan sonra aynı biçimde sürdürülemeyeceğini ileri sürdü. Ne var ki, bu benzetme tarihî ve siyasi gerçeklerle bağdaşmıyor.
Franco, bir iç savaşın ardından kurduğu şahsi diktatörlüğü ölümüne kadar sürdürdü ve iktidarı rekabetçi seçimlerle elde etmediği gibi seçimlerle kaybetme ihtimaliyle de yüzleşmedi. İspanya’da Franco dönemi, bütün siyasi yapının Franco’nun şahsı etrafında örgütlendiği bir diktatörlük olarak tanımlanıyor. İspanya’nın ilk serbest seçimleri, Franco’nun 1975’teki ölümünden sonra, 1977’de yapılabildi.
Erdoğan’ın siyasi hayatı ise demokratik seçimlerden ayrı düşünülemez. Erdoğan belediye başkanlığından başbakanlığa ve cumhurbaşkanlığına kadar geldiği bütün önemli makamlara seçimler yoluyla ulaştı. Partisi defalarca genel ve yerel seçimlere girdi. Kendisi de 2014, 2018 ve 2023’te doğrudan halkoyuyla cumhurbaşkanı seçildi.
Demokratik sistemlerde bir siyasetçinin uzun süre seçim kazanması mümkündür. Esas ölçü, iktidara nasıl gelindiği ve iktidarda kalmanın seçim sonuçlarıyla bağlantılı olup olmadığıdır. Diktatörlükte liderin iktidara gelişi ve gidişi serbest seçimlere bağlı değildir. Demokraside ise iktidara seçimle gelinir ve seçmen desteğini kaybeden siyasi lider iktidarı da kaybeder.
Erdoğan’ın siyasi ağırlığının artmasında, bürokratik vesayet girişimlerine karşı sandığa dayanmasının büyük payı var. Erdoğan parti kapatma davasından mikro askerî müdahale girişimlerine, Gezi olaylarından 15 Temmuz darbe teşebbüsüne kadar birçok kritik dönemde teslim olmak yerine seçmen desteğine başvurdu. En yakın siyasi yol arkadaşlarından bazılarının tereddüt ettiği zamanlarda dahi direnmesi, hem partisindeki hem de ülke siyasetindeki liderliğini güçlendirdi.
Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi de gizli veya hukuk dışı bir işlemle kurulmadı. Anayasa değişikliği TBMM’de kabul edildi, 16 Nisan 2017’de halkoyuna sunuldu ve seçmen çoğunluğunun kabulüyle yürürlüğe girdi. Sistem elbette eleştirilebilir. Parlamenter sistemin daha iyi olduğu savunulabilir ve Türkiye usulüne uygun bir anayasa değişikliğiyle parlamenter sisteme geçebilir. Ancak, halkoyuyla kabul edilmiş bir hükûmet sistemini Franco diktatörlüğüyle özdeşleştirmek demokrasiyi reddetmektir.
Türkiye tarihinde Franco rejimiyle karşılaştırılmaya elverişli bir dönem aranıyorsa, 1923–1950 arasındaki tek parti diktatörlüğüne bakmak gerekir. Bu dönemde iktidarın rekabetçi seçimlerle el değiştirmesi mümkün değildi. Muhalefet partilerine izin verilmedi. Devlet ile CHP büyük ölçüde iç içe geçti. Toplum yukarıdan aşağıya dönüştürülmeye çalışıldı. Bu yüzden, demokratik seçimlerle işbaşına gelen Erdoğan yönetimleri değil, M. Kemal ve Millî Şef dönemindeki İnönü yönetimleri, otoriter-totaliter Avrupa rejimleriyle benzeştirilebilir.
Türkiye’deki muhalefetin temel problemlerinden biri, seçim yenilgilerinin oluşturduğu hayal kırıklığını bir rejim meselesine çevirmektir. Bir siyasi liderden nefret etmek, onu diktatör yapmaz. Bir seçimin sonucunu beğenmemek de seçimi anlamsızlaştırmaz. Demokratlık, yalnızca kendi desteklediğimiz aday-parti kazandığında sandığa saygı göstermek değildir.
Türkiye’nin rejimi Erdoğancı değil Kemalisttir. Eğitim sistemi, resmî tarih anlatısı ve bürokratik vesayet kurumları üzerinden topluma dayatılan ideoloji Kemalizmdir. Türkiye’de demokrasinin güçlenmesi, seçilmiş iktidarların vesayet odakları karşısında alan kazanmasına ve Kemalist ideolojik tekelleşmenin ortadan kalkmasına bağlıdır. Ertuğrul Özkök’ün Franco benzetmesi bu gerçekleri görmezden gelmektedir.
Erdoğan’ı Franco’ya benzetmek demokrasiyi reddeden bir tavırdır. Bu benzetme, Özkök’ün iliklerine kadar işlemiş olan demokrasi düşmanı vesayetçi siyasi kültürü yansıtmaktadır.
