Emekliler de faydalanabiliyor! SGK’nın gizli güvencesi “%10 detayı” nedir?
Alet işler, el övünür; lakin kaza geliyorum demez. Tedbir kuldan, takdir Allah’tandır. Böyle zor günlerde SGK’nın uzattığı yardım eli, geleceğimizi karanlıktan kurtaran en büyük güvencemizdir.
Hayat mücadelesi içinde hepimiz bir işin ucundan tutuyor, ekmeğimizi kazanmak için ter döküyoruz. Ancak çalışırken başımıza ne geleceğini hiçbirimiz kestiremiyoruz. Ansızın yaşanan bir iş kazası ya da mesleğin getirdiği amansız bir hastalık hayatımızı bir anda altüst edebiliyor.
İşte tam bu noktada, devletin "iş kazası ve meslek hastalığı sigortası" devreye giriyor ve zor durumdaki çalışanın imdadına yetişiyor. Hemen söyleyelim bütün çalışanlar faydalanabiliyor. Emekli çalışanlar da faydalanabiliyor. Hatta emekli çalışanlar emeklilik maaşlarının yanı sıra ilave olarak sürekli iş göremezlik geliri de alabiliyor.
Bu sigorta kapsamında yapılan çok önemli yardımlar var: İş kazası geçiren sigortalıya bağlanan sürekli iş göremezlik geliri (maaşı), vefat durumunda geride kalan ailesine bağlanan ölüm aylığı, evlenecek kız çocuklarına verilen çeyiz yardımı (evlenme ödeneği) ve defin masrafları için ödenen cenaze ödeneği.
Gelin şimdi bu yardımların en önemlisi olan, iş kazası sonucu sakat kalan işçiye bağlanan "sürekli iş göremezlik maaşı" konusunu, kafanızı karıştırmadan en sade hâliyle inceleyelim.
SGK’nın bu sigorta kolu, iş kazası ya da meslek hastalığında çalışan emekliye dâhil olmak üzere ve geride kalan dul ve yetimlerine pek çok yardımda bulunur. Bunlar arasında en hayati olanlar şüphesiz emeklilik mevzuatını ilgilendirenlerdir: Sigortalıya bağlanan sürekli iş göremezlik geliri, vefatı hâlinde hak sahiplerine uzanan ölüm geliri, ömrünü birleştirenlere evlenme ödeneği ve son yolculukta sunulan cenaze ödeneği.
Bu yazımızda, bu yardımların şah damarı olan çoğu kimsenin özelikle de çalışan emeklilerin farkında olmadığı sürekli iş göremezlik gelirinin hukuki labirentlerini ve hesap nizamını en açık surette irdeleyeceğiz.
%10 DETAYI ÖNEMLİ
İş kazası veya meslek hastalığı neticesinde bedeninde kalıcı hasar oluşan sigortalıya bağlanan bu gelir, bir bağış değil, sigortalı çalışmanın bir neticesidir. Ancak SGK’dan sürekli gelir almak çok kolaydır. Hem yaş şartı yok hem de prim ve sigortalılık süresi şartları da yok. Üstelik emekliliklere de bu gelir bağlanıyor…
SGK, kazaya ya da meslek hastalığına maruz kalanlara şu üç şartın vuku bulması hâlinde sürekli geliri hemen bağlar:
- SGK Sağlık Kurulu Onayı: Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının raporu üzerine, Kurum sağlık kurulunca maluliyetin tespiti şarttır.
- Asgari Kayıp Oranı: Sigortalının meslekte kazanma gücünün en az %10 oranında azalmış olduğu tespit edilmelidir. Daha az kayıplara bu gelir bağlanmaz. Dolayısıyla sürekli gelir için %10 detayı son derece önemli. Bu sınır alt sınırdır. Daha yüksek olursa daha yüksek gelire hak kazanılır.
- Hızlı Bağlama Usulü (Bürokrasiye Takılmayan Şefkat): Eskiden denetim raporları beklenirdi. Artık usul değişti. Sağlık kurulu kararı çıkar çıkmaz, teftiş nihayete ermeden gelir bağlanır. Eğer müfettiş/denetmen raporu sonradan usulsüzlük veya kasıt tespit ederse, rücu işlemleri devreye girer.
İSTİSNAİ HÂLLER VE KESİLME ŞARTLARI
Hukuk, adalet üzere kaimdir. Hak etmeyene verilen imtiyaz, kamunun hakkına tecavüzdür. Bu sebeple şu iki husus son derece ehemmiyetlidir:
- Kaza İş Kazası Değilse: Müfettiş tahkikatı neticesinde, meydana gelen hadisenin aslında bir iş kazası olmadığı ya da meslek hastalığı olmadığı ortaya çıkarsa ne olur? Bu durumda bağlanan gelir, başlangıç tarihi itibarıyla derhâl kesilir. Ödenen meblağlar ise kanun mucibince faiziyle geri tahsil edilir.
- İşi Bırakma Şartı Yoktur: Bu geliri almak için işten ayrılmak, dükkânı kapatmak yahut devretmek mecburiyeti yoktur. Sigortalı hem çalışıp hem bu geliri alabilir. Tahsis talep dilekçesini elden, posta yoluyla yahut e-Devlet kapısından iletmesi kâfidir.
- Borçsuzluk Şartı (Bağ-Kur'lular İçin): Kanunun 4/1-(b) bendi (Bağ-Kur) kapsamındaki sigortalıların bu geliri alabilmesi için, kendi sigortalılığından ötürü prim ve genel sağlık sigortası dâhil hiçbir borcunun bulunmaması şarttır. Borç varsa, gelir bağlanmaz.
GELİRİN TESPİTİNDE KAZANÇ ÖNEMLİ
- Normal Şartlarda: İş kazasından önceki 12 ay içindeki, çalışılan son 3 ayın prime esas kazançlar toplamı, o dönemdeki prim ödeme gün sayısına bölünür.
- Yeni Başlayanlarda: 12 ay hiç çalışmamış olup da işe girdiği ay içinde kazaya uğrayanların kazancı; işe giriş tarihi ile kaza tarihi arasındaki kazanç toplamının, çalışılan gün sayısına bölünmesiyle bulunur.
- İlk Gün Kazaya Uğrayanlarda: İşe başladığı ilk gün kaza geçiren talihsiz işçi için ise, aynı veya emsal işte çalışan benzer bir sigortalının günlük kazancı esas tutulur. Kimse sahipsiz bırakılmaz. İlk gün kazaya maruz kalan hiç primi olmasa da gelir bağlanır. Yüksek gelir için yüksek maaşla çalışıyor olmanız gerekir.
“Maaş terfi merdivenidir, liyakat basamağıdır; huzurlu iş kültürü ise sıcak bir yuvadır.”
