Ekonomi, plâna ilgi ve bir anı

Ülkemizde enflasyonun başını çektiği işsizlik, gelir dağılımındaki aşırı dengesizlik gibi sorunların temelinde bize göre toplumsal bilinçte, plânlı kalkınma anlayışının giderek azalması yatmaktadır. 1960''larda Devlet Plânlama Teşkilâtı''nın kurulmasıyla başlayan dönemdeki planlı kalkınma heyecanının yaşandığı yıllarda merhum İsmet İnönü''nün Başbakanlığı sırasında oluşturduğu hava eğer son on yıl içinde kaybolmasaydı, bugün yaşadığımız ekonomik sorunların bir kısmı şimdi mevcut olmazdı. Bu sebeple biz gene bu yazımızda plân ve yıllık programlarla ilgili olarak bazı düşüncelerimizi dile getirmek istiyoruz.

Bilindiği gibi plânlar ve yıllık programlar yapılırken belli yöntem ve metotları uygulayarak, "Devlet Plânlama" lüzumlu bütün çalışmaları yapar. Bunlar için gerekli bilgileri sözkonusu teşkilât belli merci ve kuruluşlardan toplar. Aslında planın uygulama safhasında her yıl hazırlanan programlar büyük bir önem taşır. Çünkü bunlara ekli listelerde "yapılmakta ve yapılacak olan yatırımlar" yazılıdır. Bir de geçmiş yıllara ait program uygulamaları ile ilgili dokümanlar vardır. Bunlar incelendiği zaman plân döneminde yapılmış bütün yatırımlar bilinmiş olur.

Ülkede plân anlayışının güçlenmesi ve dolayısıyla bunun çerçevesinde hareket edilmesi bizce büyük bir önem taşımaktadır. Bu bakımdan bilhassa yıllık programların hazırlanmasında başka yöntemlerden de yararlanılabilir.

1974''te iktidarda bulunan CHP-MSP koalisyonu sırasında Plânlama Teşkilâtının bağlı bulunduğu başkan yardımcısı Necmettin Erbakan bir gün bizi makamına çağırdı ve şunları söyledi: "Ülkemizde daha gerçekçi bir plâna sahip olmak için şunu yapmak istiyoruz. Evvela siz Plânlama olarak her ildeki mevcut kamu tesislerinin ve altyapı yatırımlarının listesini çıkarınız. Sonra biz hükümet olarak her biri için ayrı bir gün tesbit edip illerin valisini, belediye başkanını, milletvekillerini, meslek teşekküllerinin temsilcilerini ve ilçelerin önemli kişilerini Plânlama Teşkilâtı''na davet edelim. O gün evvelâ ilin mevcut bütün yatırımlarını öğrenelim, ayrıca ihtiyaç duyulan bütün altyapı ve diğer kamu yatırımlarının neler olduğunu toplantıya gelenlerden soralım. Ve sonra da ilin yatırım envanterleri ile birlikte ihtiyaçlarını bir doküman haline getirelim. Bu suretle ''67 ilimizde kamunun yapması gereken yatırımların bir listesine'' sahip oluruz."

Biz müsteşar olarak Erbakan''ın bu düşüncesine evvelâ karşı çıktık. Sebep olarak kendisinin arzu ettiği bilgiler için gereken çalışmaları Plânlama Teşkilâtı''nın esasen yapmış olduğunu ifade ettik. Kendisi buna karşı plânın daha demokratik olabilmesi için halkın temsilcilerinin bu konu ile ilgilenmelerinde büyük yarar olduğunu söyledi.

Ve ilk toplantı Mardin ili için yapıldı. Fakat sonra bazı siyasi sebeplerle bu toplantılardan vazgeçildi. Gerçeği söylemek gerekirse evvelâ reaksiyon gösterdiğimiz bu teklifin, plânın halka mal edilmesi açısından büyük bir fayda sağlayacağına sonra biz de kani olduk..

Bizim üzerinde durmak istediğimiz şudur. Plân ve yıllık programların il ve ilçe bazında yöre halkının ilgisini çekecek yollar aranmalı, bu suretle "plâna saygıya dayalı ülke çapında bir ekonomik ortam" oluşturulmalıdır. Bu sağlandığı takdirde iktisadi hayatımızın gelişmesi açısından büyük faydalar meydana geleceğine yürekten inanmaktayız.