Ansiklopedi okuyan her zaman kazanır

“Ansiklopedist” tabirini ilk defa Cemil Meriç’in kitaplarında görmüştüm. Muhtelif kitaplarında ansiklopedi meselesine temas eder ve ansiklopedistleri yorumlar.

Fransız İhtilalini yapan burjuva sınıfını onların beslediğini söyler mesela.

Kitaplarını tekrar kurcalayınca şu cümlesini buldum:

“Ansiklopedi, içtimai bir sınıfın veya bir dünya görüşünün veya belli bir medeniyet camiasının az çok orijinal, az çok objektif düşünce ve ihtisaslarını mı sergiler, ölü klişeleri, çiğnenmiş bilgileri mi tekrarlar? Yani bir ölü malumat hazinesi midir, yoksa hiç bir zaman bitmeyen ve bitmeyecek olan bir istifhamlar mecmuası mı? Benim ansiklopedi anlayışım, Bayle'in, Diderot'nun, Voltaire'in, Sosyal İlimler Ansiklopedisi'nin, Lucien Febvre'in anlayışına yakın. Bence ansiklopedi, düşündüren, bağırıp çağıran bir kavga silahı. Biz bunu yapamayız. Arkamızda ne yükselen bir içtimai sınıf var, ne kendini müdafaa edecek bir medeniyet.” (Jurnal 2)

Ansiklopedilerin saltanatı internetle birlikte sallanmaya başladı. Ancak yine de en güvenilir bilgi kaynakları her zaman onlardı.
Wikipedia başta olmak üzere Google en büyük bilgi kaynağı olarak kullanılmaya devam etti.

Zamanla pek çok ansiklopedi de dijitalleşti ancak onların önüne geçemedi. Fakat yapay zeka pek çok şey gibi bu sahada da bir anda otorite haline geldi.

ANSİKLOPEDİ OKUYAN KAZANACAK

Bugün ansiklopedilerin yüzüne bakan yok. Ancak kim ne derse desin, teknoloji ne kadar ilerlerse ilerlesin klasik ansiklopedileri okumanın faydasını hasıl etmiyor.

Ansiklopediler güvenilir bilgiye ulaşmayı sağlar. Alanında ihtisas sahibi akademisyenler ve editörler tarafından hazırlanan ansiklopediler, bilgi kirliliğinin yaygınlaştığı günümüzde doğrulanmış bilgiye ulaşmanın en sağlam yollarından biridir.

Ansiklopediler umumi kültürü geliştirir. Tarihten astronomiye, biyolojiden felsefeye ve sanata kadar pek çok farklı alanda temel bilgiler öğrenmeyi sağlar. Böylece insanın dünyaya bakışını genişletir, farklı disiplinler arasında fikir sahibi olmasına yardımcı olur.

Ansiklopediler yeni ilgi alanları keşfetmeyi sağlar. Bir konuyu araştırırken başka bir maddeyle karşılaşmak, insanı daha önce hiç ilgisini çekmeyen alanlara yönlendirebilir. Bazen bir ansiklopedi maddesi, yeni bir merakın ve uzun soluklu bir araştırmanın başlangıcı olabilir.

Ansiklopediler dikkat ve odaklanma becerisini güçlendirir. Dijital dünyanın bildirimlerinden, reklamlarından ve dikkat dağıtıcı unsurlarından uzak bir okuma imkânı sunar. Bir meseleye kesintisiz biçimde yoğunlaşmayı, okuduğunu takip etmeyi ve dikkatini toplamayı öğretir.

Ansiklopediler kelime hazinesini zenginleştirir. Farklı ilim, fen, kültür ve sanat dallarına ait kavramları öğrenmek, insanın kelime dağarcığını genişletir. Kavramları yerli yerinde kullanmayı, kendini daha doğru ve güçlü ifade etmeyi sağlar.

Ansiklopediler bilgiyi tasnif etme ve yorumlama kabiliyetini geliştirir. Karmaşık hadiselerin ve konuların sistematik, anlaşılır ve öz şekilde anlatılması, okuyucuya bilgiyi sınıflandırmayı ve önemli noktaları ayırt etmeyi öğretir. Böylece edinilen bilgiyi değerlendirme ve yorumlama kabiliyeti de gelişir.

Ansiklopediler bilgiler arasında bağlantı kurmayı öğretir. Birbiriyle ilişkili maddeler ve yönlendirmeler sayesinde farklı konular arasındaki bağları görmek mümkün olur. Olayları tek başına değil, tarihî ve fikrî bütünlüğü içinde değerlendirme alışkanlığı kazandırır.

Ansiklopediler araştırma ve öğrenme merakını artırır. Bir konu hakkında temel bilgi edinmek, çoğu zaman daha fazlasını öğrenme isteğini beraberinde getirir. Ansiklopediler bu yönüyle okuyucuyu yeni kitaplara, farklı kaynaklara ve daha geniş araştırmalara yönlendirir.

Ansiklopediler basılı yayın okuma alışkanlığını destekler. Ekran karşısında geçirilen süreyi azaltarak insanı dijital dünyanın yorucu etkisinden uzaklaştırır. Basılı bir eseri eline alıp sayfaları arasında dolaşmak, aradığı bilgiyi bulmak ve yeni konular keşfetmek başlı başına bir okuma kültürüdür.