Pierre Loti’nin iki yüzü: Tepenin adı neden değişmiyor?

Eyüp Sultan tepesine Pierre Loti adının verilmesi yıllardır süren bir tartışma. Gerçek adı Louis Marie Julien Viaud olan Fransız romancının, Eyüp Sultan ile anılmasının hasıl ettiği rahatsızlık devam ediyor.

Şu bir gerçek ki, asırlarca bir İslam alimin adıyla anılan İdris-i Bitlisi Tepesi’ne, İstanbul hayranı bir Fransız'ın isminin verilmesi istenmiyor.

Bu tartışmalar yakın tarihe kadar edebiyatçılar arasında ‘Türk dostu mu, ajan mı’ yorumları üzerinden devam ediyordu.

Edebiyatçılar ikiye bölünmüştü. Bazıları onun İstanbul ve Türk kültürü hayranlığını öne sürerek müdafaa ederken bazıları Osmanlı’nın son dönemlerinde ajanlık yaptığını öne sürüyordu.

Nitekim solcu Nazım Hikmet bile “Şarlatan Pierre Loti” şiirinde;

“Hatta sen
sen Pier Loti!
Sarı muşamba derilerimizden
birbirimize
geçen
tifüsün biti
senden daha yakındır bize
Fransız zabiti!”

sözleriyle tifüs bitinin ondan daha ehven olduğunu söyleyecek kadar aşağılamıştı.

ÇIPLAK FOTOĞRAF NEYİ İSPATLIYOR

Yakın zamanlarda bir fotoğraf sosyal medyada yeniden gündeme geldi. Pierre Loti’nin çıplak fotoğrafı.

Fotoğraf üzerinden Loti’nin ‘homoseksüel bir sapık oluşu’ ifade ediliyordu.

Sosyal medyadaki paylaşımlarda bu iddia çıplak bir fotoğrafına istinaden dile getiriliyordu. Peki bu ne kadar doğruydu?

Araştırdığımızda fotoğrafın 1891'de Pierre Loti, meslektaşları tarafından Emile Zola'ya tercih edilerek Fransız Akademisi'ne seçilmesiyle alakalı olduğunu görüyoruz.

Loti, akademisyenlere ve gazetecilere teşekkür için çıplak bir fotoğrafını gönderiyor.

EŞCİNSEL Mİ?

Türkçe biyografilere Pierre Loti’nin evliliği, çocuk sahibi oluşu, romanlarında özellikle de meşhur “Aziyade” eserinde bir kadına duyduğu aşka dikkat çekilir. Ancak bunlar tercihlerini tam yansıtmıyor.

Hayatına dair Batılı araştırmacıların kayıtları, Loti’nin kadınlarla kurduğu ilişkilerin yanı sıra erkeklerle olanları da gündeme getiriyor.

Günlüklerini inceleyen araştırmacı Nicolas Bauche, arkadaşlarıyla alakalı bazı sayfaların sonradan imha edildiğini dile getiriyor. Özellikle Joseph Bernard ve Pierre Le Cor ile olan olan bölümler gizlenmeye çalışılmıştır.

Akademik kayıtlar da onu "biseksüel" olarak tarif ediyor ve edebi açıdan etkisinin olduğunu söylüyor.

Akademisyen Richard M. Berrong, “In Love with a Handsome Sailor: The Emergence of Gay Identity and the Novels of Pierre Loti” (Yakışıklı Bir Denizciye Aşık Olmak: Gey Kimliğinin Ortaya Çıkışı ve Pierre Loti'nin Romanları) adlı çalışmasında yazarın hayatını ve romanlarını bu çerçevede ele alıyor.
Berrong Loti’nin erkeklerle kurduğu ilişkiler ve eserlerindeki eşcinsel temalar üzerinde duruyor.

Yine ABD’de çıkan San Francisco Eyalet Üniversitesi destekli “Journal of Homosexuality” adlı akademik dergide Pierre Loti’nin cinsel kimliği üzerine bir çalışma yayımlanıyor.

“Beyond Same-Sex Desire: Pierre Loti's Iceland Fisherman as an Example of Other Ways of Reading Literature as Gay” başlıklı makalede de Loti’nin “İzlanda Balıkçısı” romanı eşcinsel edebiyat perspektifiyle inceleniyor.

Dönemin Paris edebiyat çevrelerine dair hatıralarıyla bilinen Goncourt Kardeşlerin günlükleri de Loti’nin özel hayatına dair bilgiler içeriyor.

DENİZCİ AŞIKLARI

Bütün bu çalışmalarda ve daha başka araştırmalarda Loti’nin hayatındaki erkeklerle ilişkilerine dikkat çekiyor. Bunlardan biri, Pierre Le Cor… Loti’nin “Mon Frère Yves” (Kardeşim Yves) adlı romanına ilham kaynağı olduğu belirtilen Le Cor, yazarın hayatındaki ‘önemli’ isimlerden biri.

Araştırmacılar, Loti’nin yalnızca tek bir kişiyle değil, genel olarak genç denizcilerle de “tutkulu arkadaşlıklar” kurduğunun altını çiziyor.

Fransız yazar ve tarihçi Georges Poisson’un aktardığı biyografik bilgilerde de Loti’nin erkeklerle yakın ilişkilerine yer veriliyor. Poisson, Loti’nin 1867’de Brest Deniz Harp Okulu’na kabul edildiğini ve burada Joseph Bernard adlı bir denizciyle yakın dostluk kurduğunu anlatıyor.

Poisson’a göre Loti, hayatı boyunca yoğun ve ‘renkli’ bir hayat sürdürdü ve cinsellik başlıca ilgi alanlarından biri oldu.

BELKİ BİR GÜN...

Görünen yüzü “Türk dostu” olarak pazarlanan Pierre Loti’nin bu diğer yüzünü yakın zaman kadar pek çok kişi bilmiyordu.

Adı hala Eyüpsultan gibi manevi ziyaret mahallinde yaşatılıyor ve tepenin adı değişmiyorsa demek ki bizim de bilmediğimiz başka durumlar var. Belki bir gün biz de o sebebi öğreniriz.