Ambalaj kültürü ve tahranın bedeli

Geçtiğimiz hafta medya, Antalya’da uyuşturucu madde etkisinde halüsinasyon gören ve karşısında biri varmış gibi düşe kalka elinde boşluğa salladığı tahranın başına ve yüzüne isabet etmesi sonucu kanlar içinde kalan A.C’nin haberini paylaştı.

A.C’nin hayalî düşmanlarına karşı tahra ile meydan okumasına yol açan uyuşturucu madde kullanımı dışında çok daha farklı, kolay ulaşılabilir ve ucuz maliyetli ancak giderek azmanlaşan tehditler ile muhatabız.

Bu trajik olay üzerinden Türkiye’de gençler ve çocukların yer aldığı şiddet olaylarına yakından bakıldığında, son dönemde çeşitli illerde yaşanan silahlı ve kesici aletli saldırılar, konunun münferit olaylar olmaktan çıkıp toplumsal bir tehdit hâline geldiğini göstermektedir. Bazı çocuklar işledikleri suçların ardından tutuklanmayı talep ediyor. Bu durum temelde, günümüzde sosyal medyanın etkisiyle gençler arasında yaygınlaşan şiddetin bir "performans" ve "görünürlük aracı" hâline gelmiş olmasının bedelidir.

Maruz kaldığımız bu tehdit, bir operasyon aracı olarak sosyal medyadan beslenen tükenmişliğe ve halüsinasyona zemin hazırlayabilir. İçinde yaşadığımız “ambalaj kültürü” toplumda rol modeli olarak kabul edilen bütün kişi ve kurumları sahanın dışına atıyor. Bazı çocuklar için cezaevi, Rehabilite olmak yerine daha ağır suç işleyen akranları ile tanışarak yeni suç türlerini öğrendiği bir mekân hâline geliyor.

Yaşananları sadece "münferit birer olay" olarak görmenin büyük bir hata olacağını vurgulayan Prof. Dr. Acar Baltaş'a göre, “dijitalleşme insan ilişkilerinin temelini de dönüştürüyor.” Bu dönüşüm, Eduardo Galeano’nun "göbeğinde yaşıyoruz" dediği gibi ortaya çıkan hasar yerine onun aktörleri gündem oluyor.

Yapılan araştırmalar, sürekli olarak “şiddet görüntülerine maruz kalan” bireylerde şiddet vakaları sıradan birer haber gibi algılanabilmekte, toplumda paylaşım yeteneği zayıflamakta ve gençler üzerinde ağır psikolojik ve sosyal sonuçlar doğurduğunu gösteriyor.

Beyin, daha önce duyduğu veya gördüğü bilgiyi işlemede zorlanmaz ama insan zihni bir fikre, söze, yalana veya inanca sürekli maruz kaldığında bunu zamanla gerçek ve doğru olarak kabul etme eğilimindedir. Psikolojide, "Tekrarlanan şey hakikatiniz olur." Bu durum tekrar yoluyla doğruluk, normalleşme " illusory truth effect” olarak algılanıyor.

Empati, sağlıklı insan ilişkileri ve toplumsal uyum için temel bir sosyal ihtiyaçtır. Başkalarının duygularını ve bakış açılarını anlama, birbirine bağlanmasını ve yalnızlık hissini aşmasını sağlar. Yapılan araştırmalar, sosyal medyada çok fazla şiddet içeriklerine maruz kalan gençlerin ve çocukların “empati duygularının” öldüğünü vurguluyor.

Sahte içerikler kullanarak çocukları ve gençleri zorbalığa sürükleyen, ruh sağlığını tehdit eden sosyal medya araçları ve yapay zekâ manipülasyonları ve soğuk savaş döneminin tehditleri ile mücadele ayrı bir alan ve sorumluluktur.

Çocukları ve gençleri bu kontrolsüz ortama sürükleyen, sağlıklı olmayan sosyal şartlar ve aile içi ilişkidir. Sosyal medya alanlarını kontrol, çocuk zihnini gereksiz bildirimlere kapatmak ebeveynler yanında tüm toplumun sorumluluğudur.

Ebeveynlerin; çocuklarının sosyal çevresini, arkadaşlarını ve dijital alışkanlıklarını yakından takip etmesi muhtemel riskleri erkenden fark etmelerini sağlar. Ailelerin, riskli kişi ve alanlara fırsat vermeden çocukların bu platformlar üzerinde yaşadıkları sorunları paylaşabilecekleri bir iletişim ve kontrole sahip olmaları gerekir. Aksi durumda çocukların düşe kalka elinde boşluğa salladığı tahranın faturasını aileler öder…

…..

(*) Tahra: bağ-bahçe işlerinde çalı temizlemek, ağaç budamak için kullanılan eğri bir kesici alet.

Hikmet Köksal'ın önceki yazıları...