En güzel çözüm!
Hürmüz Boğazı’ndaki kriz tehlikeli yeni bir aşamaya girdi. Günlük ticari geçişler neredeyse sıfıra düştü. Washington ve Tahran arasındaki gerginlik zirvede. Başkan Trump’ın İran’a baskı yapmak için başlattığı abluka tam bir felakete dönüştü. Deniz ticareti tamamen durdu. Küresel enerji tedarik zincirleri felç oldu. Pakistan’da yapılması beklenen müzakere süreci kesildikten sonra cumartesi akşamı akılalmaz bir olay yaşandı. Washington Hilton Otel’de Beyaz Saray Muhabirleri Derneğinin düzenlediği yemeğe katılan Trump’a bir saldırgan tarafından ateş edildiği haberi gündeme bomba gibi düştü. 31 yaşındaki Cole Tomas Allen isimli saldırganın üzerindeki av tüfeği tabanca ve bıçaklarla güvenlik sistemini nasıl aştığı büyük bir soru işareti. Trump’ın, İran baskısını kendisine suikast düzenlenerek ortadan kaldırmak için bu olayı düzenlettirdiği şeklinde iddialar var. Nitekim saldırı sonrası ABD Başkanı'nın "İran'ın petrol altyapısı havaya uçmaya yaklaşık üç günü kaldı" sözü işin rengini belli etti. Gündem bir anda değişti. Tüm dünya liderleri mağdur elbisesi giyen Trump’a geçmiş olsun mesajı yağdırıyor. Tam bir tiyatro!..
Şimdi gelelim asıl meseleye. İran’ın ABD’ye sunduğu yeni teklif, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve savaşın sona erdirilmesini hedefliyor. Ancak plan, nükleer müzakerelerin ertelenmesini içeriyor. Tahran nükleer müzakerelerin ancak ABD’nin Hürmüz Boğazı’na yönelik ablukayı kaldırmasının ardından başlayabileceğini vurguluyor. ABD, İran’la bağlantılı gemilere uluslararası sularda müdahale ediyor. Tahran’ın silahlı bot filosu misilleme yapıyor. Yüksek riskli bir kedi-fare oyunu başladı. Su yolu artık geçilemez hâle geldi. Deniz güvenliğinin kaybolması nakliye operatörlerinin elini kolunu bağladı. ABD varlığı yüzünden Körfez’de 400’den fazla denizci mahsur kaldı. Ekonomik zarar giderek artıyor. Basra Körfezi'ndeki ham petrol üretimi çatışmanın başlangıcından bu yana %57 düştü. Brent petrol 107 doları aştı. Gaz piyasalarında talep yok oluyor. Küresel gübre kıtlığı derinleşiyor. Gıda fiyatlarında büyük artış yaşanıyor. Piyasalar nisan başında geçici ateşkes umutlarıyla toparlanmıştı. Ancak taraflar birbirlerine sundukları ağır şartları kabul etmeyince pozisyonlar sertleşti. Hızlı çözüm beklentileri suya düştü. Durum ekonomik yıpratma savaşına dönüştü
İran rejimi uzun süreli izolasyona dayanacak şekilde yapılandı. Yıllarca kendi kendine yeterliliğe dayandı. Ancak küresel ekonominin böyle bir tamponu yok. Yeni müzakereler henüz resmîleşmedi. Mevcut çıkmaz küresel büyüme için kalıcı bir engel oluşturuyor. ABD ve İran çıkmazda kalmaya devam ediyor. Uzun süreli savaş ihtimali artıyor. Olay tam anlamıyla "Gordion düğümü" hâline geldi. Beyaz Saray’ın tehditleri işe yaramıyor...
ABD-İran-İsrail savaşı askerî güç kullanımı ile yeni bir safhaya girecek. İran ellerindeki füzelerin daha yarısını kullandıklarını açıkladı. ABD’nin ise stoklarındaki mühimmatlar tükendi. İsrail müzakere kapısının kapanması üzerine Lübnan’a saldırıya başladı. Ama bu defa durum farklı, Çin ve Rusya artık açık açık İran’a askerî yardım yapıyor, silah, mühimmat veriyor, hedef gösteriyor. Küresel enerji ve gıda arzındaki enflasyonist şok giderek Avrupa ve Asya’yı temelden sarsıyor. Türkiye ise zengin kaynakları ve topraklarından geçen dev boru hatları sayesinde bu depremden etkilenmiyor. Ama bu mücadelesini güçlükle sürdürüyor...
ABD ile İran arasındaki çekişme mutlaka sona ermeli. En güzel çözüm: İki taraf da zafer ilan etmeli!..
