Tom Barrack ve Orta Doğu’da yeni görev dengesi
Washington’da son günlerin en hareketli diplomatik satranç hamlesi, ABD Başkanı Donald Trump’ın pazar akşamı yaptığı resmî açıklamayla nihayet netleşti.
Trump; Ankara Büyükelçisi Tom Barrack’ı mevcut görevinin yanı sıra Suriye ve Irak Özel Temsilcisi olarak atadı.
Ancak bu hamlenin perde arkasında, Washington koridorlarında nadiren şahit olunan cinsten, âdeta bir ünvan ve yetki savaşı yaşandı.
Marco Rubio’nun Barrack’ın görev alanını daraltmaya yönelik "Barrack’ın Suriye ünvanının süresi doluyor" açıklaması, Başkan Trump’ın doğrudan müdahalesiyle boşa çıktı. Trump, Barrack’ın yetkilerini aksine genişleterek onu Suriye ve Irak dosyalarının merkezine yerleştirdi. Böylece Washington’da bürokratik çizgi ile Beyaz Saray’ın siyasi iradesi arasındaki güç mücadelesi bir kez daha görünür hâle geldi.
Ankara’nın çizdiği sınırlar ve kurucu gücü
Tom Barrack’ın Ankara’daki misyonu ikinci yılına girerken, son 72 saatte yaşananlar Amerikan dış politikasındaki derin bir savaşı tescilledi.
Ortaya çıkan tablo, yerleşik Washington bürokrasisi ile Trump’ın pragmatik Orta Doğu yaklaşımı arasındaki çekişmenin artık düşünsel değil, doğrudan yetki alanları üzerinden yürüdüğünü gösteriyor.
Bu mücadelenin sonucu olarak Washington, Suriye ve Irak dosyalarını daha merkezî bir yapıda yönetme eğilimine yönelmiş durumda. Tom Barrack’a verilen geniş yetki alanı da, Orta Doğu’daki kritik başlıkların tek bir koordinasyon merkezinde toplanmak istendiğini gösteriyor. Ancak bu yeniden yapılanma, tercih değil; sahadaki güç dengelerinin dayattığı bir zorunluluğun sonucu olarak okunmalı.
Bugün Türkiye; savunma sanayisinde ulaştığı seviye, caydırıcı askerî kapasitesi, gelişmiş istihbarat ağı ve Ankara merkezli bağımsız dış politika refleksiyle bölgesel denklemin kurucu aktörlerinden.
Washington’ın, Türkiye’nin güvenlik hassasiyetlerini ve sahadaki fiilî etkisini dışlayan hiçbir stratejiyi sürdürülebilir kılması mümkün değil.
Bu nedenle Suriye ve Irak dosyalarının aynı merkezden yönetilme arayışı, fiilen Ankara ile stratejik koordinasyonu kaçınılmaz kılan yeni bir denge üretmektedir.
Tom Barrack bu durumda tesadüfi bir tercih değildir. İş dünyasından gelen, kriz yönetimi ve varlık yeniden yapılandırma tecrübesine sahip bu profil, klasik diplomatik kalıplardan ziyade sonuç odaklı bir yaklaşımı temsil etmekte.
Orta Doğu’nun toplumsal ve siyasi dokusuna yabancı olmayan kişisel geçmişi de onu bu dosyalar için daha işlevsel kılıyor.
Barrack’ın sahaya bakışı, ideolojik çerçevelerden çok güç dengeleri, maliyet-fayda hesabı ve doğrudan sonuç üretme refleksi üzerine kurulu. Bu yönüyle, Orta Doğu’nun en karmaşık dosyalarında süreç yönetiminden ziyade sonuç üretimi hedefleyen bir diplomasi tarzını temsil etmektedir.
Hantal bürokrasi devre dışı, doğrudan Beyaz Saray devrede
Amerikan sisteminde bir büyükelçinin asıl gücü, kartvizitindeki ünvanından ziyade Beyaz Saray’daki Oval Ofis’e ne kadar yakın olduğuyla ölçülür.
Dışişleri Bakanı Rubio ile yaşanan o hiyerarşi krizi de gösterdi ki, Tom Barrack kurumsal şemaların üzerinde bir güce sahip. O, Trump’ın onlarca yıla dayanan en yakın dostlarından ve sadakat testlerinden geçmiş bir sırdaşı.
Bu durum Türkiye açısından yeni bir diplomasi zeminini beraberinde getiriyor:
Ankara'nın kırmızı çizgileri, terörle mücadeledeki tavizsiz duruşu ve sahada ürettiği çözümler,
Washington’daki Pentagon ya da CIA koridorlarının o meşhur hantal süzgeçlerine takılmadan doğrudan Başkan’ın masasına gidecek...
Karşımızda bizi kurumsal prosedürlerle oyalayacak bir Washington değil; hızlı karar almak isteyen, pragmatik ve Donald Trump’ın her fırsatta takdirle ifade ettiği gibi, Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın güçlü liderliğini ve Türkiye'nin sahadaki güçlü iradesini ana parametre olarak kabul eden bir Beyaz Saray var.
Sahada yeni bir güç dengesi ve Irak riski
Ancak bu madalyonun bir de diğer yüzü var. Trump’ın Barrack üzerinden kurduğu bu merkeziyetçi yapı, Suriye’deki geçiş sürecini Ankara ile koordineli yönetirken, Irak dosyasında işleri daha da sertleştirebilir.
Washington, Irak’taki İran etkisini kırmak ve Bağdat’taki yeni yönetimle ilişkileri kendi lehine konsolide etmek için Barrack’ın iş bitiriciliğine güveniyor.
Suriye’de dengelerin değişmesiyle oluşan yeni tablonun Irak’a istikrarsızlık olarak sıçramaması ya da buradaki güç boşluğunun yeni çatışmalara yol açmaması için yürütülecek tüm süreçler, Ankara'nın doğrudan gözetiminde, Türk dışişleri ve güvenlik bürokrasisiyle tam bir koordinasyon içinde yürütülmek durumunda.
Bu durum, Tom Barrack’ın tek taraflı bir ajanda dayatmasını değil, aksine atacağı her adımda Türk devletinin güvenlik hassasiyetlerini ve millî çıkarlarını gözeterek Ankara ile mutlak bir uzlaşı arayışında olacağını göstermektedir.
Mesaj taşıyanlar ve mesaj yazanlar
Diplomaside bazı büyükelçiler sadece mesaj taşır; başkentlerinden aldıkları talimatları muhataplarına iletmekle yetinir, sınırları aşamazlar.
Bazı büyükelçiler ise ağırlıkları, kişisel ilişkileri ve arkalarındaki lider desteğiyle bizzat sahada mesajı yazan, kuralları koyan ve oyunu yeniden kuran aktörlerdir.
Trump’ın son hamlesi ve Bakan Rubio’yu boşa düşüren kararlılığı gösteriyor ki; Tom Barrack, Orta Doğu’da Amerikan dış politikasını bizzat yazacak, şekillendirecek asimetrik bir konuma yükseltildi.
Ankara, bundan sonraki süreçte Suriye’nin geleceğini, sınır güvenliğini ve Irak’ın istikrarını konuşurken; Washington’ın tek bir koordinatörüyle ama bölgenin tamamını kapsayan büyük bir resim üzerinden müzakere yürütecek.
Bölgesel dengeler ve jeopolitik parametreler yeniden şekillenirken bu kez masada köklü hariciye aklı, millî savunma sanayisi, güçlü istihbarat ağı ve sarsılmaz iç istikrarıyla rasyonel şartlarını sunan bir Türkiye Cumhuriyeti Devleti var.
Washington, bölgedeki en kritik stratejik hamlelerini Ankara sathında ve Türk devletinin rızası dairesinde masaya sürecektir.
Türkiye için bu dinamik ve pratik süreç; kendi çizdiği kırmızı çizgilerden milim taviz vermeden, doğru adımlarla çok büyük stratejik kazanımların kapısını aralayabilir.
