Dünya diken üstünde! Ülkeler büyüyemiyor, enflasyon artıyor

Enerji maliyetleri, büyümedeki yavaşlama ve enflasyondaki yükselişle birlikte gözler FED'in faiz kararına çevrildi. ABD stagflasyonist bir orta- ma girerken FED, faiz konusunda bir seçim yapmak zorunda kalacak. Belirsizliğin arttığı ortamda ise piyasalarda sert hareketler yaşanıyor.

ÖMER TEMÜR

Dünya piyasalarının gözü ABD'den gelecek verilere çevrildi. ABD mayıs ayın enflasyonunun son 41 yılın zirvesine çıkması faiz artışı beklentilerini güçlendirirken, diğer yandan büyümede yaşanan durgunluk dünyanın en büyük ekonomisinde stagflasyon endişesini sebep oluyor. Yaşanan bu durum karşısında Avrupa ve Asya piyasaları hop oturup hop kalkıyor. Geçtiğimiz hafta Dünya Bankası ve OECD’den yapılan açıklamalar yatırımcıların söz konusu endişelerini destekliyor. Salı günü Dünya Bankasından yapılan açıklamada “uzun süren zayıf büyüme ve yüksek enflasyon dönemi” uyarısı yapıldı ve iki kurum da küresel ekonomik büyüme beklentilerini geri çekti. Yatırımcıları asıl şoka uğratansa cuma günü paylaşılan ABD enflasyon rakamları oldu. ABD’de mayıs ayı tüketici fiyat endeksi yatırımcıların enflasyonun zirveye ulaştığı yönündeki umutlarını boşa çıkardı. Enflasyon mayıs ayında yıllık bazda yüzde 8,6 ile 41 yılın zirvesine ulaştı.

VERİLER STAGFLASYONA İŞARET EDİYOR

Birçok ekonomiste göre ABD ekonomisinin stagflasyonun eşiğinde. Peki stagflasyon nedir? Stagflasyon İngilizce “Stagnation” yani durgunluk/daralma ve “Inflation” yani enflasyon kelimelerinden türetilmiş bir terim. Yani bir ekonomide durgunluk yaşanırken diğer yandan fiyat artışlarına bağlı olarak enflasyonun yükselmeye devam etmesi. Böyle dönemlerde enerji fiyatları yükselir, tüketimin ve ücretler artar. Para arzının üretimden fazla artması döviz kurunda istikrarsızlığı beraberinde getirir. Fiyat artışının mevcut olduğu yerde alım gücünde de artış gözlemleniyorsa stagflasyon meydana gelir. Stagflasyona örnek olarak 1973 yılında ABD’deki kriz gösterilebilir. O dönemki petrol krizinde ABD Merkez Bankasının yüksek enflasyon, yüksek işsizlik ortamında enflasyonla mücadele için faizleri hızla artırması ABD ekonomisini stagflasyona sürükleyen en büyük faktör olmuştur.

Stagflasyonist ortamda FED enflasyonla mücadele etmek için faiz oranlarını yükseltmeye devam edecek mi, yoksa ekonomiyi canlandırmak için faiz oranlarını mı düşürecek? Malum FED, mart ayında 2018’den bu yana ilk defa faiz artırmıştı. Mayıs ayı enflasyon verilerinin ardından FED’in faizi 75 puana çıkarabileceği yönünde beklentiler oluştu. Bu beklentiler haziran ayında olmasa da temmuz ayı faiz kararında gerçeğe dönüşebilir. Bu açıdan bütün gözler FED Başkanı Powell’ın bugün yapacağı açıklamada.

KORKUTAN TAHMİN

Piyasalar 50 baz puan faiz artışını şimdiye kadar fiyatlarken, 75 ya da 100 baz puanın konuşulmaya başlanması sermaye piyasalarda satış dalgasına sebep oluyor. Bu durum ABD başta olmak üzere bütün dünyada bir krizi tetikleyecek finansal bir çöküşü de tetikleyebilir. Zira finansal kriz uzmanlar tarafından da artık dile getirilen bir gerçek. JPMorgan Chase CEO'su Jamie Dimon ABD’nin en büyük bankasını ufukta görünen bir “ekonomik kasırgaya” karşı hazırlamakta olduğunu söylemişti. Morgan Stanley’nin üst yöneticisi James Gorman da, ABD ekonomisinin resesyona girme ihtimalinin yüzde 50 olduğunu söyledi.

ECB FAİZ ARTIRACAK

ABD’nin yanı sıra Avrupa Merkez Bankası (ECB), temmuz ayında 11 yılın ardından ilk defa faiz artışına gideceğinin sinyalini verdi. AB ekonomisinin iki lokomotifinden gelen veriler de bunu destekliyor. Almanya’da yıllık enflasyon mayısta yüzde 7,9’a yükselerek yaklaşık 50 yılın zirvesine ulaştı. Fransa'da da enflasyon mayıs ayında bütün zamanların zirvesine çıktı.

22 TRİLYON DOLAR SİLİNDİ

ABD borsaları ayı piyisasına girerken, bugüne kadar Dow Jones zirve seviyesinden yüzde 18, S&P 500 yüzde 22, Nasdaq ise yüzde 33 geriledi. Bloomberg'e göre 2021 yılının Kasım ayında 122 trilyon dolar ile rekor seviyeye çıkan dünya hisse senedi piyasasında 22 trilyon dolar erimiş durumda. Bunun 12 trilyon doları ABD, 1,9 trilyon doları Çin, 1,5 trilyon doları Japonya ve 800 milyar doları Hong Kong borsasında gerçekleşti. Avrupa’daki değer kaybı ise 3 trilyon dolar.

KRİPTODA ÇÖKÜŞ

Küresel enflasyonist riskin artması ve resesyon endişelerinin yükselmesiyle kripto paralarda çöküş devam ediyor. Bitcoin fiyatları 21 bin doların altına kadar 1,5 yılın en düşük seviyesine kadar geriledi. Kripto paraların piyasa değeri 1 trilyon doların altına indi.

JAPON YENİ ERİDİ

Asya ülkelerinde borsalar Wall Street’in ayı piyasasına girmesinin ardından salı günü sert düştü. Japon yeni ABD doları karşısında 134,84 düzeyine düşerek 20 yılın en
düşük seviyesine geriledi.