Bosna Hersek'te soykırım durdu: Dayton Anlaşması 30 yılı geride bıraktı

Bosna Hersek'te katliamları durduran Dayton Anlaşması 30 yıl önce imzalandı. Anlaşmayı imzalamadan önce Aliya İzzetbegoviç Türkiye'yi ziyaret edecekti.

Avrupa'nın ortası Bosna Hersek'te işlenen soykırım, Bosna halkının mücadelesi, Türkiye'nin desteği ve en nihayet ABD ve BM müdahalesiyle son buldu. ABD'de gerçekleşen Dayton Anlaşması 30 yılı geride bıraktı. Peki o günlerde neler olmuştu?

3 YILLIK BİLANÇO

Bugün tıpkı Gazze'de yaşananlar gibi Bosna Hersek savaşında on binlerce masum sivil hayatını kaybetti.

Bunlardan bir kısmı kadın çocuk demeden toplu katliam şeklinde öldürülürken bir kısmı Sırp keskin nişancıları tarafından yapıldı.

Temmuz 1995’te Bosna Savaşı sırasında yaklaşık 8.000 Boşnak sistematik olarak öldürüldü. Bu olay uluslararası mahkemelerce soykırım olarak tarihe geçti.

Sarayevo'daki kuşatmada tahmini 11.500’den fazla sivil öldü; bunların 1.600’ü çocuktu.

Yakın zamanda İtalya'da Milano savcılığı tarafından bir soruşturmada, savaş sırasında Avrupalı zenginlerin Bosna-Hersek'e "keskin nişancı safarisi" için gittiği ortaya çıkarıldı.

Yüreklerde hala tazeliğini koruyan 3 yıllık dönemde yaklaşık 42.100 sivil katledildi.

Resmi belgelerde ülkede 97.207 kayıtlı kurban olduğu ifade ediliyor. Bunlardan 7 binin üstünde insan hala kayıplar arasında.

BARIŞ MASASI

1994’te ABD savaşa dahil olarak Boşnak-Hırvat Federasyonu kuruldu. Boşnaklar ile Hırvatlar kendi aralarındaki savaşı bitirdi. Ancak Sırplar katliama devam etti.

NATO, Ağustos 1995’te “Deliberate Force” hava harekâtını başlattı. Bosna'daki Sırp hedefleri yoğun biçimde vuruldu.

Boşnak-Hırvat kara harekâtlarıyla Sırplar askeri olarak geri çekilmek zorunda kaldı. Bu tablo, tarafları masaya oturmaya zorladı.

Bosna Hersek adına Aliya İzzetbegoviç, Sırbistan adına Slobodan Milosevic Hırvatistan adına Franjo Tuđman ve ABD adına baş arabulucu Richard Holbrooke barış masasına oturdu.

21 Kasım 1995'te Dayton'da varılan anlaşma 14 Aralık günü Paris’te resmen imzalandı

TARİHİ ZİYARET

21 Kasım'da anlaşmaya varılmasının ardından Saraybosna Havaalanı'na inen ilk uçak Türkiye'nin oldu.

Bosna Hersek'i ziyaret eden Başbakan Tansu Çiller, Aliya İzzetbegoviç tarafından sıcak bir şekilde karşılandı.

28 Kasım'da yapılan tarihi ziyaretin detayları 29 Kasım 1995 tarihli Türkiye'ye gazetesinde şöyle yer aldı:

"Başbakan Tansu Çiller’i taşıyan THY uçağı, 43 ay aradan sonra, Dayton Anlaşması’nın imzalanmasının ardından Saraybosna Havaalanı’na inen ilk yolcu uçağı oldu.

Başbakan Çiller, dün öğle saatlerinde indiği Saraybosna Havaalanı’ndan doğruca Holiday Inn Oteli’ne giderek istirahat etti. Daha sonra Başkanlık Sarayı dışında halkla el sıkışarak Boşnaklara moral aşılayan Çiller, Saraybosna’daki temaslarına Bosna-Hersek Cumhurbaşkanı Aliya İzzetbegoviç’le görüşerek başladı.

Görüşmenin ardından gazetecilere bilgi veren Başbakan Çiller, “Barış Anlaşması’nın Bosna’da bir barış ve gelişme döneminin başlangıcı olmasını dileyerek, Türkiye’nin Bosna’nın yeniden inşasına yardıma hazır olduğunu” bildirdi. Çiller, Türkiye’nin Bosna ordusunun eğitimine yardımcı olmaya da hazır olduğunu ifade ederken, Türkiye’nin barış döneminde Bosna’ya vereceği somut desteğin ayrıntılarının daha sonraki temaslarda ele alınacağını kaydetti.

KATİLLERE TEMİNAT YOK

Cumhurbaşkanı İzzetbegoviç de Türkiye’ye, ülkesine bugüne dek vermiş olduğu destekten dolayı teşekkür ederek, Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel’e selamlarını iletti. İzzetbegoviç, Bosna Devleti’nin, şu anda Sırp kontrolünde olan bölgelerde yaşayanlar da dâhil, bütün uyrukların güvenliği için garanti verdiğini tekrarladı. İzzetbegoviç, “Bu garantinin yalnızca savaş suçlularını, Saraybosna’yı 44 ay boyunca ateş altında tutanları kapsamayacağını” söyledi.

“Katillere güvence verilmez” diyen İzzetbegoviç, “Bosna hükümetinin, başta ayrılıkçı Sırp lider Radovan Karadziç ve suç ortakları olmak üzere, savaş suçlularının adalete teslimi için bütün gayreti göstereceğini” vurguladı. "

MÜLTECİLER EVE DÖNECEK