Utku Lomlu: Kapak tasarlamaktan kitap okuyamaz oldum

Aldığı ödüllerle kitap kapağı tasarımında dünyada adından söz ettiren Utku Lomlu “Eskiden elimden kitap düşmezdi. Şimdi ise kitap tasarlamaktan kitap okumaya çok fırsat olmuyor” diyor.

MURAT ÖZTEKİN

Kitap kapakları, âdeta kitapların bize “merhaba” diyen yüzü, kimliği… Türk tasarımcı Utku Lomlu ise Türkiye’de “kitap kapağı” denilince ilk akla gelen isim… Defalarca aldığı tasarım ödülleriyle dünyada da isminden söz ettiren Lomlu, geçtiğimiz hafta 2021 Avrupa Tasarım Ödüllerinde “Klasik Kadınlar Serisi” ile “EdAwards Gold” mükâfatının yanı sıra tüm kategoriler arasında “Best of Show” ödülüne layık görüldü. Biz de kendisiyle kitaplar üzerine konuştuk…

¥ Felsefe okumuşsunuz, kitapçılarda çalışmışsınız. Sonunda tasarım ve sanata yol bulmuşsunuz. Sizi tasarıma çeken şey neydi?
Kitaplara olan bağlılıkla birlikte aldığım felsefe eğitiminin de çok etkisi var. Gördüğüm güzel şeyleri sorgulayarak gözümü eğittim. Kitaplar da her zaman hayatımın içerisindeydi. Onlar bir dünya açıyor tabii…

¥ Peki, bir kitap kapağı tasarımcısının kitaplarla asgari bağlantısı ne olmalı?
Tasarım yapmak için her şeyden önce konuyu anlamanız gerekiyor. Kitap kapağı söz konusu olunca, anlamaya daha fazla ihtiyacınız var. Mesela edebiyatla ilişkiniz iyi olmalı. Ben de çok okuyan bir insandım; elimden kitap düşmezdi. Şimdi ise tasarımdan arda kalan zamanlarda bunu sürdürmeye çalışıyorum. Kitap tasarlamaktan kitap okumaya çok fırsat olmuyor. Kapağını tasarladığım birçok kitabın özet yazılarıyla, okumuş kadar oluyorum. (Gülüyor) Tabii bu, sağlıklı bir durum değil…

¥ Okumadan bir şeyler tasarlamak problemli değil mi?
Handikapları var tabii… Bunu mutlaka okumalıyım dediğim eserler oluyor. O zaman yayınevinden metni istiyorum. En azından belirli bölümlerini hızlıca okumaya çalışıyorum.

TASARIM BENİM OYUN ALANIM
¥ Kitap kapakları, kitapların âdeta yüzleri. Tasarım safahatı nasıl gelişiyor?
Bana kitap hakkında brief olarak bir sürü bilgi geliyor. Sonrasında bir araştırma süreci başlıyor. Bazen yazarın hayatı çıkış noktası olabiliyor, bazen yaşadığı dönem… Tabii, kitabın konusu da önemli… Ben bu işi eğlendiğim için yapıyorum. Tasarım benim oyun alanım.

¥ Peki, bir kitap kapağı tasarımını diğer tasarımlardan ayıran şey nedir?
Tasarım benim için sadece kitap kapağı değil ama kitaplarla çok duygusal bir bağım var. Tasarıma kitaplarla başladım. Duygusal bağımı da bu sağlıyor. Öte yandan bir edebî metinden yola çıktığınız için sanatsal tarafının da daha güçlü olduğunu söyleyebiliriz.

KAFKA'YI DİNLESEYDİK ADINI DUYAN OLMAZDI
¥ Kafka’nın meşhur “Dönüşüm” kitabının tasarımı için “Kapakta böcek olmasın, uzaktan bile görünmesin” dediği rivayet edilir. Ama o kitabın böceksiz kapağı neredeyse yok gibi. Tasarımcılar onu pek dinlemedi. İşler hep böyle mi ilerliyor?
Sadece tasarımcılar değil, yayıncılar da Kafka’yı dinlemedi. Eğer her sözünü dinleseydik, bugün hiçbirimiz onu tanımayacaktık. Zira Kafka’nın öldükten sonra bütün kitaplarının yok edilmesine dair vasiyeti var. Kaldı ki, bu sözü bir illüstratör için sarf ettiği de söylenir. Zaten yazar, noktayı koyduktan sonra o eser kendisinden çıkmış oluyor.