Elçi, ABD’ye 12 Eylül’ü böyle haber vermiş: Hiç endişe etmeyin darbeciler tanıdık

Türkiye’de 12 Eylül 1980’de yapılan askerî darbeyi CIA Türkiye şefi Paul Henze’nin ABD Başkanı Jimmy Carter’a “Bizim çocuklar başardı” diye haber verdiği bilinir. ABD’li ajanların, Washington’a bunun ötesinde bilgiler aktardığı ortaya çıktı.

BBC Türkçe, gizliliği kaldırılan ABD Dışişleri Bakanlığı belgelerine ulaştı. Buna göre, 12 Eylül 1980 askeri darbesi sırasında ABD’nin Ankara Büyükelçisi olan James Spain, darbeden birkaç saat sonra ABD’ye gönderdiği “Gizli” ibareli diplomatik notta, askerî lideri iyi tanıdıklarını ve Türkiye’nin gerek dış politika gerekse de savunma politikalarının değişeceği yönünde endişe oluşturacak bir sebep olmadığını söylemiş.

HEPSİNİ TANIYORUZ

Dışişleri Bakanlığının paylaşmadan önce bazı kısımlarını çıkardığı notta, Spain, darbenin hemen ertesinde şu değerlendirmeleri yapıyor: Mevcut askerî liderlerin tamamını iyi tanıyoruz ve özellikle de NATO üyeliği başta olmak üzere Türkiye’nin güvenlik ya da dış politikasında değişim yaşanacağı yönünde bir endişe taşımamıza da gerek yok. Buradaki esas mesele, bu çıkarları etkin ve hızlı bir şekilde yeniden tesis edilen demokratik ortamda da korumak olacak. Ancak bunun olmayacağına inanmak için de herhangi bir sebep bulunmuyor. Bu ilk günlerde daha da önemli olan ise bizim kamuoyu önündeki tutumumuz. ABD devleti adına konuşan sözcülere, durumu yakından takip ettiklerini söylemelerini ve yorumlarını Türkiye’nin NATO üyeliği gibi dış politika yaklaşımlarında herhangi bir değişim görmeyi beklemedikleri yönündeki ifadelerle sınırlı tutmalarını öneriyoruz”

“BU DARBE İYİ”

Spain’in darbe günü gönderdiği yazıda, Türkiye’de ordunun yönetime el koymasının diğer birçok demokratik ülkenin aksine “daha köklü ve daha kabul edilir” bir durum olduğu ifade ediliyor. Yazışmada “Kısacası, bu bir Latin Amerika cunta darbesi değil… El koymayla ilgili yapılan açıklamada da ifade edildiği gibi terör ve kamu düzeni alanında yaşanan son gelişmeler, her ne kadar gönülsüz de olsa Türk ordusu üzerinde harekete geçme baskısı oluşturdu” ifadeleri kullanılıyor ve şu değerlendirmeler yapılıyor: “Hükûmetlerle değil, devletlerle ilişki kurma temeline dayanan olağan politikamıza uygun olarak, bu durumda (askerî yönetimi) tanıma gibi bir sorunun ortaya çıkmadığını düşünüyorum. Bunun ötesinde, mevcut durumla ilgili ABD’nin iki önemli ulusal çıkarı söz konusu. Bunlardan ilki Türkiye’nin uzun vadede demokratik bir ülke olarak korunması. Diğeri de savunma ve ekonomik işbirliği anlaşmasının uygulanmaya devam etmesi de dâhil olmak üzere güvenlik alanındaki ilişkilerimizin sürmesi.”