Kültür varlıklarının iadesinde yeni dönem: Diplomatik baskı arttı eserler ‘gönüllü’ geldi

Türkiye’ye son 8 senede toplam 60 tarihî eser gönüllü olarak iade edildi. Son yıllarda artan gönüllü geri dönüşlerde Türkiye’nin diplomatik baskıları da etkili oluyor.

Özetle Dinle

Kaydet

MURAT ÖZTEKİN- Batı, asırlarca devam eden sömürgecilik faaliyetleri neticesinde kaçırdığı tarihî eserleri, son yıllarda ait oldukları ülkelere tek tek iade ediyor. Her ne kadar British Museum gibi meşhur müzelerin çekirdeğini meydana getiren eserler hâlâ tutulsa da birçok ülkeye önemli iadeler gerçekleştiriliyor.

9 BİN ESERDEN 60’I GÖNÜLLÜ GELDİ

Türkiye ise son yıllarda başta ABD olmak üzere yakın münasebet kurduğu Batı ülkelerinden birçok eserini geri aldı. 2018’den bugüne yurt dışına kaçırılan toplam 9 bin 136 kültür varlığı Türkiye’ye iade edildi.

ÖNERİLEN HABERLER

YAŞAM

Karadeniz'de tek, 2 bin 100 yıllık! Define avcıları bir bir gelip talan etti, sadece temel taşları kaldı

Türkiye Gazetesi'nin edindiği bilgilere göre; geride kalan sekiz senede Türkiye’ye getirilen tarihî eserlerden 60 adeti ise “gönüllü” olarak iade edildi. 2020 yılında gönüllü olarak iade edilen eser bulunmazken bu rakam 2023’te 27, 2024’te 6 ve 2025’te 14 oldu.

Kültür varlıklarının iadesinde yeni dönem: Diplomatik baskı arttı eserler ‘gönüllü’ geldi

Her ne kadar bu iadeler için “gönüllü” tabiri kullanılsa da başta Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Dışişleri Bakanlığı olmak üzere, Türkiye kurumlarının teşebbüsleri geri dönüşlerde tesirli oldu. Özellikle müzayede çevrelerinde Türkiye’nin tarihî eserlerinin peşinde olduğu biliniyor. Takip için “TraceART” gibi yapay zekâ destekli programlar da kullanılıyor. Bu durum illegal satışlar için caydırıcı olup dava riski bulunan ve elden çıkarılması imkânsıza yakın hâle gelen eserlerin iadesinin önü açılıyor. Artan etik baskılar da müzelerin tavrına yön veriyor.

O ESERLER NELER?

Türkiye’ye son yıllarda gönüllü olarak iade edilen birçok eser bulunuyor. Bahreyn’den İbn-i Berrecan’a ait “Kitab Şerhu’l-Esma” adlı yazma eser, Kanada’dan 11 kültür varlığı, Güney Carolina’da bulunan McKissick Müzesi’nden Hellenistik bir ostoteki, Almanya’dan Roma devrine ait mermer kitabe ve son olarak ABD’deki Denver Sanat Müzesi’nden mermer heykel başı ülkemize gönüllü olarak iade edildi.

BATI’DAN DOĞU’YA KÜLTÜR VARLIĞI GÖÇÜ

Batılı ülkelerden dünyaya tarihî eser iadesi son yıllarda hızlandı. ABD, Machu Picchu eserlerini Peru’ya iade etti. Nataraja heykellerinden bazıları ABD, Avustralya ve İngiltere tarafından Hindistan’a geri verildi. İran, ABD’ye kaçırılan Persepolis tabletlerinin önemli bir kısmını savaştan önce iade aldı.

Bazı Batı ülkeleri 1897’de yağmalanan Benin Bronzları’nı, Nijerya’ya iade etmeye başladı. Öte yandan Türkiye de son 16 senede 6 ülkeye 300’den fazla kültür varlığı iade etti.

Bu gelişmelerde “evrensel müze” fikriyatı yerine “her eser ait olduğu yerde sergilenmeli” anlayışının gelişmesinin yanı sıra diplomatik teşebbüsler tesirli oldu. Doğu’da büyük ve modern müzelerin kurulmasıyla Batılı ülkelerin uzun yıllardır öne sürdüğü “Siz tarihî eserleri koruyamazsınız” fikrinin sarsılması da bu durumda rol oynadı. İadelerin önümüzdeki yıllarda artacağı düşünülüyor ama bunun hâlâ “sembolik” kalacağı fikri ağırlık kazanıyor.

BİRÇOK ESER HÂLÂ BATI MÜZELERİNDE

Artan iadelere rağmen Doğu kaynaklı birçok kültür varlığı hâlâ Batı müzelerinde tutuluyor. Hâlihazırda Afrika eserlerinin yüzde 80’inden fazlasının Fransa’da olduğu iddia ediliyor. İngiltere’deki British Museum’da on binlerce Orta Doğu kaynaklı eser yer alıyor.

Müzede Türkiye kaynaklı eser sayısının 73 binden fazla olduğu düşünülüyor. Türkiye başta Almanya’da bulunan Bergama Zeus Sunağı ile Rusya’da tutulan Troya hazinelerini de geri istiyor. Ancak müspet bir netice alınamıyor.

Editör : MURAT ÖZTEKİN | Kaynak: TÜRKİYE GAZETESİ