Parkinsonda genetik önemli: Babasında varsa kızında da çıkabilir

Genetik yatkınlık üzerine eklenen kafa travması ve stres gibi çevresel faktörler, hastalığın ortaya çıkışını tetikliyor

Ziyneti Kocabıyık

Genellikle 65 yaşın üzerinde görülen ve “yaşlı hastalığı” olarak bilinen Parkinson’un gençlerde de görülebileceğini söyleyen Koç Üniversitesi Hastanesi Nöroloji Bölümünden Prof. Dr. Feriha Özer “Parkinson’un sebebi tam olarak bilinmemekle birlikte birçok araştırma sonucu genetik ve çevresel faktörlerin hastalığın ortaya çıkışında rol oynadığını gösteriyor. Genç yaşta hastalığı başlamış olan kişilerde genetik faktörlerin daha fazla rol oynadığı düşünülüyor. Ailelerinde Parkinson hastalığı bulunan kişilerin toplumdaki diğer kişilere göre Parkinson hastalığı geliştirme riski daha fazladır. Kafa travmaları ve strese maruz kalmak hastalığın ortaya çıkışını tetikleyebilir” dedi.

YAŞLANIYORUZ VE HASTA SAYISI ARTIYOR

Parkinson hastalığının, hareketlerin kontrolünde ve koordinasyonunda rol oynayan kimyasal bir madde olan dopamini üreten beyin hücrelerindeki azalma ve kayma olduğunu belirten Prof. Dr. Özer “Dopamin üreten hücrelerdeki kayıp, yüzde 70 düzeylerine çıktığında hastalık belirtileri görülmeye başlar” diye açıkladı. Parkinson’un giderek yaşlanan toplumlarda görülme sıklığının gün geçtikçe arttığına işaret eden Prof. Dr. Özer, bu sebeple ülkemizde de görülme sıklığında artış beklenebileceğini ifade etti.

BELİRTİLER SİMETRİK

Parkinson hastalarında görülen belirtilerin vücudun bir tarafında diğer tarafına göre daha belirgin olduğunu anlatan Özer “Bazı hastalar özellikle yürümeye başlarken, yolda karşıdan karşıya geçerken, dönerken veya dar yerlerden geçerken hareketsiz kalabilir. Özellikle yürüme sırasında ani hızlanma ortaya çıkabilir. Bu hastalar durmakta zorluk çekebilir. Bazı hastalarda konuşma sırasında ani durma şeklinde de görülebilir. Bu durumda ağızdan salya akması ortaya çıkabilir. Bu belirti yutmanın yavaşlaması ve yutma sıklığının azalmasıyla ortaya çıkar. Hastalarda ana belirtilere ilaveten koku duyusunda azalma, kabızlık, uyku problemleri, uyku sırasında canlı rüyalar ve kabuslar, gece uykuda bağırma ya da el kol hareketleri, ağrı, idrar yapmada promleler, hayal görme, duygusal değişiklikler ve kan basıncı değişiklikleri ile bilişsel etkilenme görülebilir. Parkinson hastalığında bilişsel etkilenme daha hafiftir ve genelikle uzun yıllar sonra ortaya çıkabilir. Bazı hastalarda gündüz çabuk uykuya dalma da görülebilir” diye konuştu.

YÜZDEKİ DONUK İFADEYE DİKKAT!

İlerleyici bir hastalık olan Parkinson’un, en sık ellerde titremeyle başladığını söyleyen Prof. Dr. Feriha Özer, yüzdeki donuk ifadenin de çok önemli bir belirti olduğunu söyleyerek, hastalığın diğer belirtilerini şöyle sıraladı:
Eldeki titremeye, hareketlerde yavaşlama ve kas sertliği de eklenir. Titreme daha sonra aynı taraftaki bacakta da görülebilir ve karşı el ve bacakta da ortaya çıkabilir. Çene ve dudaklarda da titreme olabilir. Hastalarda yavaşlık olarak gözlenen belirti, tanı için mutlaka olması gereken belirtidir. Yüzde mimik kaslarının hareketinde yavaşlık, donukluk, göz kırpmada azalma fark edilir. Yavaşlık kolda başlarsa hasta cansızlık, çabuk yorulma, kolu rahat hareket ettirememekten şikayet eder. Bazı hastalarda kolda ağrı hissi olabilir. Eğer yavaşlık bacakta da varsa, hasta yürürken ayağının takılmasından veya sürümesinden muzdariptir. Konuşmada yavaşlama da ortaya çıkabilir, ses tonu alçabilir, konuşması monotonlaşabilir.

PARKİNSONDA BESLENME NASIL OLMALI?

Prof. Dr. Feriha Özer, özellikle levodopa içeren ilaçları kullanırken ilaç saatlerinin değişmemesinin, yemeklerin ilaçlardan 1-1,5 saat önce ya da sonra yenmesinin önemli olduğunu söyledi. Ayrıca gün içindeki et, süt, yumurta, mercimek gibi protein içeren gıdaların tüketiminin daha az olması proteinli yiyeceklerin daha çok akşam saatlerine tüketilmesi gerektiğini ifade eden Prof. Dr. Özer “Taze yeşil yapraklı sebzelerin, ceviz, fındık gibi yağlı gıdaların, bitkisel yağın yerine zeytinyağının tüketilmesi gerekir. Bazı hastalarda kabızlık problemi olduğundan tahıllı ekmek, patates, makarna gibi gıdaların sınırlı tüketilmesi gerekir. Bakla yaprağında saf levodopa bulunuyor. Levodopa ile birlikte kullanıldığında beyindeki miktarı artırır. 2-3 kaşıktan fazla tüketildiğinde ise çeşitli yan etkiler ortaya çıkabilir. Doktorla görüşmeden kullanılmamalıdır. Son yıllarda Parkinson Hastalığında düzenli egzersizin önemi vurgulanıyor. Egzersizin, bazı belirtilerin düzelmesine katkısı olduğu ileri sürülüyor” dedi.