Orta Doğu diken üstünde... Ya Biden kazanırsa!

ABD'de Biden’ın başkan olması durumunda Washington'un Orta Doğu politikasında sert değişimler bekleniyor. İsrail-Filistin meselesi yeniden şekillenecek. ABD’nin Mısır ve Suudi Arabistan ilişkilerinde ise kriz kapıda, İran ise yeniden masaya gelebilir.

OSMAN SAĞIRLI

ABD başkanlık seçiminin nasıl sonuçlanacağı dünya genelinde merakla bekleniyor. Ekim sonundan itibaren şaşırtıcı bir şekilde sessizliğin hâkim olduğu Orta Doğu ise dünyada seçimin sonuçlarından en çok etkilenecek bölgelerin başında geliyor.
Siyasi fay hatlarının oldukça yoğun olduğu bölge, ABD seçimi dolayısıyla küresel liderin değişimine göre pozisyon almak için hazırlık yapıyor. Orta Doğu’nun önemli oyuncuları, siyasi hesaplarını yeniden yapmak zorunda.
İran nükleer anlaşmasının geleceği, ABD Başkanı Donald Trump'ın İsrailliler ve Filistinliler için yaptığı sözde yüzyılın anlaşması, İsrail ile Arap ülkeleri arasında çeşitli baskı unsurları kullanılarak oluşturulan suni barış anlaşmaları ve bölge genelindeki kontrolsüz otoriterliğin yükselişi de olmak üzere birçok sinir ucu seçim sonuçlarından etkilenecek. Trump’ın yeniden kazanması durumunda süreç açısından radikal bir değişiklik beklenmiyor, ancak rakibi Joe Biden’ın koltuğa oturması birçok planı altüst edecek.

OTORİTER REJİMLER GÜNDEMDE
Demokratlar ile Cumhuriyetçiler arasında dünya politikaları bakımından birçok zıt kutup var. Dolayısıyla Biden’ın başkan olması durumunda Orta Doğu’da çok köklü değişiklikler olması kaçınılmaz görünüyor. Trump'ın dış politikasının temelini oluşturan otokrasi ve insan hakları ihlallerine göz yumma gibi bir yanlışa asla müsaade etmeyeceklerini belirten Biden, kampanya sürecinde bunları bitireceğine dair söz vermişti. Trump’ın başkanlığı süresince Mısır, Suudi Arabistan ve İran politikalarından rahatsız olan Biden bunları değiştirme sözü verdi.

S. ARABİSTAN İLİŞKİLERİ SİL BAŞTAN
Trump’ın Orta Doğu'daki pek çok yönetime olan desteği sonrası otoriterlik çılgınlığı yaşanmaya başladı; Suudi Arabistan’ın parası ile ilgilendiğini ve para vermemeleri hâlinde krallıklarının ayakta kalamayacağını söyleyen Trump, ABD koruma kalkanı için ödeme yapmalarını istemiş ve yüklü miktarda silah satmıştı. Bu pazarlık sonrası Veliaht Prens Muhammed bin Selman, ülke genelinde bir takım reformlar başlatmış ancak prenslere yönelik tutuklamaları, muhalifleri şiddetle yok etmesi ve bazı aktivistleri hapse atması ile başlayan süreç otoriter uygulamalara kapı araladı. Trump-Prens Selman dostluğu, 2018'de prensin en tanınmış eleştirmeni Cemal Kaşıkçı'nın İstanbul konsolosluğunda öldürülmesini bile örtbas edecek kadar ilerledi.

KAŞIKÇI DOSYASI MASADA
Trump’ın Suudi krallığını şartsız desteklemesini eleştiren Biden "Suudi Arabistan ile ilişkimizin yeniden değerlendirilmesi emrini vereceğim" diyerek ABD-S. Arabistan ilişkilerinin eskisi gibi olmayacağı sinyalini verdi. Ekim ayında Kaşıkçı cinayetinin yıl dönümü münasebetiyle açıklama yapan Biden "Dünyanın dört bir yanındaki aktivistlerin, siyasi muhaliflerin ve gazetecilerin zulüm ve şiddet korkusu olmadan fikirlerini özgürce konuşma hakkını savunacağım" dedi ve ekledi: Cemal'in ölümü boşuna olmayacak ve daha adil ve özgür bir dünya için savaşmayı onun anısına borçluyuz.
Biden ayrıca Yemen'de İran destekli Husi isyancılara karşı Suudi liderliğindeki koalisyona ABD desteğini sona erdirme sözü de verdi. Biden “Oradaki savaş on binlerce can aldı ve kıtlık, hastalık salgınlarına yol açtı” diye konuştu.

'FAVORİ DİKTATÖR'ÜN İŞİ ZOR
Biden, Trump'ın "favori diktatörüm" olarak tanımladığı Mısır Cumhurbaşkanı Abdül Fettah es-Sisi'ye verdiği desteği de eleştiriyor. Ülkenin tek demokratik olarak seçilmiş Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi'yi deviren ve sonunda Sisi'yi iktidara getiren Mısır darbesi, Obama'nın 2013'teki görevi sırasında gerçekleşmiş olsa da, insan hakları sicili her geçen gün kötüye giden Mısır’da Sisi'nin eleştirmenlere yönelik baskısı, son yıllarda hapse atıldığına inanılan on binlerce muhalif ve yüzlerce kişinin idamı Biden için rahatsız edici boyutta.

FİLİSTİN-İSRAİL POLİTİKASI DEĞİŞEBİLİR
Trump’ın, İsrail ile birkaç Arap ülkesi arasında başlattığı normalleşme anlaşmalarını ihanet olarak gören Filistin liderliği, müzakerelerin dışında kaldı. Anlaşmalar, normalleşmeyi İsrail'in 1967 öncesi sınırlara çekilmesini şart koşan 2002 Arap Barış Girişimi'ne sert bir darbe indirerek Filistin’in devlet olma hayallerine bir sekte vurdu. Trump, bununla da yetinmeyerek, Kudüs'ü İsrail'in başkenti olarak tanıdı, uluslararası hukuka göre yasa dışı kabul edilen İsrail yerleşimlerini meşrulaştırdı. Dahası Filistin’e yapılan yardımları da askıya aldı. Biden ise normalleşme anlaşmalarını memnuniyetle karşıladığını, bölgedeki daha fazla ülkeyi benzer anlaşmalar yapmak için adımlar atmaya zorlayacağını söyledi. Ancak Trump'ın İsrail ve Filistinlilere yaklaşımını tanımlayan tek taraflılığa karşı olduğunu söyledi.

İKİ DEVLETE DESTEK VERİYOR
Biden, kampanyasını yürüttüğü web sitesinde “Her iki tarafın da iki devletli bir çözüme zarar verecek her türlü tek taraflı adımına karşı çıkıyor. İlhak ve yerleşim genişlemesine karşı çıkıyor ve Başkan olarak ikisine de karşı çıkmaya devam edecek" diye açıklamalara yer verdi. Biden ayrıca, Trump'ın Filistinlilerden ekonomik ve insani desteği geri çekmesini tersine çevirme ve Washington'daki Filistin Kurtuluş Örgütü misyonunun yanı sıra Kudüs'teki ABD konsolosluğunun veya Filistin işlerini yeniden açma sözü verdi.

İRAN'LA NORMALLEŞME SİNYALİ
Biden, İran'la Mayıs 2018'de çekildiği Obama dönemi nükleer anlaşmasını - resmî olarak Müşterek Kapsamlı Eylem Planı (JCPOA) - restore edeceğini söyledi. Biden verdiği demeçlerde "İran nükleer yükümlülüklerine geri dönerse, anlaşmanın nükleer kısıtlamalarını genişletmek için Avrupa'daki müttefiklerimizle ve diğer dünya güçleriyle birlikte çalışmak için bir başlangıç noktası olarak JCPOA'ya yeniden gireceğim. Bunu yapmak, ABD'nin itibarını yeniden tesis etmek için kritik bir adım olacak ve dünyaya Amerika'nın sözünün ve uluslararası taahhütlerinin bir kez daha bir şey ifade ettiğinin sinyalini verecektir" dedi.

O. DOĞU POLİTİKALARI BAŞARISIZ
Özellikle Arap sokağında hükûmet karşıtı protestolarda ciddi artışlar var. Araştırmalara göre genç Arapların yaklaşık yarısı ülkelerinden ayrılmayı düşünüyor. Yolsuzluk, hükûmetlerin kötü yönetimi bu algının oluşmasında en büyük etken. ABD’nin başta Irak gibi yozlaşmış ve baskıcı hükûmetleri desteklemesi ABD dış politikası açısından kötü bir imaj oluşturuyor. Hatta bölgedeki istikrarsızlığın da temelini oluşturuyor. Özetle Trumplı yıllar, kötü bir Amerikan Orta Doğu politikasını daha da kötüleştirdi. Obama’nın yardımcısı olarak bölgede alınan birçok kararın altında imzası olan Biden’ın başkanlığı Yemen, Libya ve Suriye'de yeni hamlelere kapı aralayabilir. Beyaz Saray bölge politikalarında kısa vadede ani değişiklikler beklenmese de uzun vadede ABD, başarısız dış politikasını yeniden gözden geçirecek gibi görünüyor.

TRUMP'IN SESİNİ KESTİLER
Oy sayımları sürecinde yolsuzluk yapıldığı iddialarını sürdüren ABD Başkanı Trump’a birçok ana akım kanal tepki gösterdi. MSNBC, ABC, CBS, CNBC ve NBC sunucuları, Trump’ın yalan söylediğini açıklayarak konuşmayı yayınlamaktan vazgeçti. Sunucular, Trump’ın alenen yalan söylediğini belirterek gerçek dışı iddiaların atılmasına alet olmayacaklarını ifade ettiler. Twitter da Trump'ın Tweet’lerini silmeye devam etti.