Karne dönemi geldi, kaygı arttı: Uzmanlardan ailelere ‘bunları yapmayın’ listesi

Yaklaşan sömestr tatili milyonlarca çocuk için dinlenme zamanı anlamına gelirken, birçok evde ise karne stresinin yavaş yavaş zirveye doğru tırmanmaya başladığı sancılı bir süreç oluyor. Uzmanlar, bu dönemin çocukların ruh sağlığı açısından kritik bir eşik olduğuna dikkat çekiyor. Yanlış bir tutumun kaygı bozukluklarına, özgüven kaybına ve uzun vadeli psikolojik yaralara yol açabileceği uyarısı yapılıyor.

ZİYNETİ KOCABIYIK’IN HABERİ - Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Çocuk ve Ergen Psikoloğu Buse Başakgil, özellikle ortaokul ve lise çağındaki çocukların karne döneminde yoğun baskı altında kaldığını belirterek, “Bu dönem çocuk için bir değerlendirme değil, çoğu zaman bir yargılanma anına dönüşüyor. Bu da değersizlik, yetersizlik ve umutsuzluk duygularını tetikliyor,” diyor.

EN BÜYÜK HATA: KIYASLAMAK

Başakgil’e göre ebeveynlerin en sık yaptığı yanlışların başında çocukları yaşıtlarıyla kıyaslamak geliyor.
“Arkadaşları senden daha iyi, kuzenin takdir aldı” gibi cümleler çocukta sadece motivasyonu değil, benlik saygısını da yıkar. Bu tür karşılaştırmalar, çocuğun kendini yetersiz ve sevilmeye layık olmayan biri gibi hissetmesine yol açar.”

Uzmanlara göre çocuklar bu durumda aileden uzaklaşıp dış çevreye yöneliyor ve riskli davranışlara daha açık hale geliyor.

NOTLAR GEÇİCİ, ETKİSİ KALICI OLABİLİR

Psikolog Başakgil, başarısızlığın geçici bir durum olduğunu vurgulayarak aileleri uyarıyor:

“Karnedeki notlar çocuğun kimliği değildir. ‘Sen tembelsin’, ‘Bu kafayla bir şey olamazsın’ gibi ifadeler çocuğun zihninde ‘Ben hiçbir işe yaramıyorum’ inancını oluşturur. Bu inanç, depresyon, yoğun kaygı ve özgüven sorunlarının temelini atar.”

KARNE BASKISI HAYATİ RİSKLERE YOL AÇABİLİR

Uzmanlar, karne dönemlerinde yaşanan bazı trajik olayların hafife alınmaması gerektiğini söylüyor. Aşırı baskı, cezalandırma korkusu ve değersizlik duygusu birleştiğinde çocuklar kendine zarar verici davranışlara yönelebiliyor.
Başakgil bu konuda net uyarıyor:

“Karne ve sınav notlarının çocuğun değerini belirleyen bir ölçüte dönüşmesi, umutsuzluk ve kendinden nefret duygusunu besler. Bu da ağır psikolojik sonuçlara ve hatta intihar girişimlerine kadar gidebilir.”

AİLELERİN EN SIK YAPTIĞI HATALAR

Uzmanlara göre karne döneminde kaçınılması gereken davranışlar şunlar:

• Kötü not nedeniyle çocuğun spor ve sosyal faaliyetlerini yasaklamak
• Sürece değil sadece sonuca odaklanmak
• Önce eksikleri konuşmak, güçlü yönleri görmezden gelmek
• Kötü not getirdi diye sevgiyi geri çekmek, soğuk ve mesafeli davranmak

KARNE HEDİYESİ: PAHALI DEĞİL, ANLAMLI OLSUN

Başakgil, maddi ödüllerin yanlış kullanıldığında çocukta “ancak başarırsam değerliyim” algısına sebep olduğunu söylüyor.

“En güçlü ödül, çocuğun çabasının görülmesi ve takdir edilmesidir. Kitap, boya kalemi, birlikte yapılan bir gezi, sinema ya da müze etkinliği çok daha sağlıklı hediyelerdir.”

Bilgisayar, cep telefonu, çok pahalı hediyeler ya da evcil hayvan gibi büyük sorumluluk gerektiren armağanların karne hediyesi olarak verilmesi ise önerilmiyor.

KARŞISINDA DEĞİL YANINDA OLDUĞUNUZU HİSSETSİN

Psikolog Buse Başakgil, ailelere şu çağrıyla sesleniyor:
“Çocuğunuzun yanında olduğunuzu hissettirin. Onu notlarıyla değil, olduğu haliyle sevin. Çünkü bir çocuğun hayatında en güçlü not, ailesinden aldığı ‘sen değerlisin’ mesajıdır.”