İran’daki son gelişmeler: Pehlevi’den “Sokakları terk etmeyin”çağrısı

İran, son sekiz yılın en büyük ve en kanlı rejim karşıtı protesto dalgasıyla sarsılıyor. Ekonomik taleplerle başlayıp sivil itaatsizliğe dönüşen olaylarda can kaybı 500'ü aşarken, on binden fazla kişi gözaltına alındı. Avrupa Birliği’nin (AB) üst düzey diplomatı Kaja Kallas, İran için yeni yaptırımların masada olduğunu açıkladı. Sürgündeki Şah’ın oğlu Rıza Pehlevi ise  protestoculara "sokakları terk etmeme" çağrısı yaptı.

İran, yüksek enflasyon ve hayat pahalılığı gibi ekonomik sorunlarla başlayan ancak kısa sürede rejimin dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’in yönetimini hedef alan sistem karşıtı eylemlere dönüşen büyük bir krizle karşı karşıya. Son sekiz yılın en şiddetli protesto dalgası olarak kayda geçen olaylar, ülke çapında can kayıpları, yüzlerce yaralı ve geniş çaplı bir internet karartmasıyla devam ediyor.

PROTESTOLARIN KANLI BİLANÇOSU

ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA) tarafından yayımlanan son raporlar, ülkedeki şiddetin boyutunu gözler önüne seriyor. HRANA verilerine göre, son iki haftada hayatını kaybedenlerin sayısı en az 538'e yükseldi; bu kişilerin 490'ı gösterici, 48'i ise emniyet görevlisi. Gözaltına alınanların sayısının ise 10 bin 600'ü aştığı belirtiliyor.
 

Batılı insan hakları grupları da can kaybı rakamlarının 500'ün üzerinde olduğunu bildiriyor. Yaralanmaların büyük ölçüde saçma ve plastik mermi isabeti sonucu meydana gelmesi, güvenlik güçlerinin orantısız güç kullanımına dikkat çekiyor.

AB’DEN İRAN’A EK YAPTIRIMLAR YOLDA

Bu acımasız baskı, uluslararası arenada hızla karşılık buldu. Avrupa Birliği’nin (AB) üst düzey diplomatı Kaja Kallas, rejimin göstericilere yönelik "acımasız baskısına" cevaben İran’a karşı ek yaptırımlar önermeye hazırlandığını duyurdu. Kallas, "AB'nin zaten kapsamlı yaptırımları var ancak rejimin vahşi baskısına karşılık ek yaptırımlar önermeye hazırım," dedi. Alman Şansölyesi, İngiliz Başbakanı ve Fransız Cumhurbaşkanı da ortak bir açıklama yaparak şiddeti ve göstericilerin öldürülmesini kınadı. 

PEHLEVİ’DEN “SOKAKLARI TERKETMEME” ÇAĞRISI

İran’daki protesto çağrısında önemli bir rol oynayan sürgündeki Rıza Pehlevi, yeni eylem çağrısında bulundu. İran'ın devrik şahının ABD'de yaşayan oğlu Rıza Pehlevi'nin sosyal medyada yayınladığı videoda Farsça konuşarak protestoculara "sokakları terk etmeme" çağrısı yaptı. Pehlevi, ayrıca göstericilere  "yakında yanlarında olacağını" söyledi. 

İRAN SİYASETİNDE ZIT CEPHELER: HAMANEY VE PEZEŞKİYAN

Diğer taraftan, ülke içindeki siyasi tepkilerde ise tam bir görüş ayrılığı yaşanıyor. İran’ın dini lideri Ali Hamaney, protestoların başlamasından bu yana yaptığı açıklamalarda, ekonomik talepleri meşru görse de, asıl sorunun ülkeyi güvensiz hale getirmek isteyen gruplar ve "yabancı düşmanlar" olduğunu savundu. Hamaney, "Düşmanlarının halkın ekonomik sorunlarından çıkar elde etmeye çalıştığını," öne sürerek, "kaosçulara hadleri bildirilmelidir" emrini verdi ve göstericilere sert müdahale edileceğinin işaretini verdi.

Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise daha ılımlı bir yaklaşım sergileyerek dikkatleri üzerine çekti. Pezeşkiyan, "İnsanlar memnun değilse, bu bizim hatamızdır. Suçu ABD veya başkalarında aramayın. Sorumluluk bizdedir," diyerek ilk kez ülke yönetiminin ekonomik kötü gidişattan sorumlu olduğunu kabul etti. Ayrıca İçişleri Bakanı’na, "protestocuların temsilcileriyle diyalog yoluyla görüşme ve haklı taleplerini dinleme" talimatı verdiğini açıklayarak gerilimi düşürmeye çalıştı.

Ancak bu diyalog çağrılarına rağmen can kayıplarının artması, ülkedeki siyasi ve toplumsal gerilimin bir çözüme ulaşmaktan çok uzak olduğunu gösteriyor.