“Fondaco dei Turchi” maziyi hatırlatıyor: Venedik’te mahzun bir Türk binası

İtalya’nın Venedik şehrinin en ihtişamlı binalarından biri olan “Fondaco dei Turchi”, Türklerin tarihî izlerini hatırlatıyor… Bir zamanlar Osmanlıların kaldığı bir han olan ve içerisinde mescit de bulunan yapı, şimdilerde Doğa Tarihi Müzesi olarak kullanılıyor.

MURAT ÖZTEKİN- Venedik’in deryadan sokaklarında dolaşırken, şehrin romantik yüzünün arka planında kalan ve Osmanlıyla yakından irtibatlı bir binayla karşılaşıyorsunuz: “Fondaco dei Turchi” yani “Türk Hanı”… Meşhur Büyük Kanal’ın yanında ihtişamlı bir şekilde duran bina, 1200’lü yıllara uzanan ve Türklükle özdeşlemiş mazisiyle dikkat çekiyor.

Soylu evi olarak inşa edilen bina; bir zamanlar çeşmeleri, mermer sütunları ve altın vazolarıyla süslenmiş odalarıyla anılıyordu. Yapının tarihindeki dönüm noktası ise 1621’de Venedik Cumhuriyet’inin burayı Türk tüccarlara konaklamaları için tahsis etmesi oldu.

Zira savaş zamanlarında Venedik’teki Osmanlı tebaasından tüccarların hayatları ve malları tehlike altında kalıyordu. Özellikle 1570-1573 Osmanlı-Venedik Savaşı ve İnebahtı Deniz Muharebesi sonrasında Türklerin konakladığı yerlerin kapısına “Türklere Ölüm!” yazılmıştı. Bu yüzden 11 Mart 1621’de Venedik Senatosu’nun kararıyla bina, Türk tüccarların kullanımına tahsis edildi.

TÜRKLER ŞEHRİ GÖZETLEMESİNLER!

Binanın zemin katına mescit ve hamam inşa edildi, Osmanlı Türklerinin ikamet etmesi için odalar yapıldı. Tarihçilere göre Venedik idaresi, aslında tehlikeli gördüğü Türkleri burada kontrol altında tutmak istiyordu. Nitekim binanın Türklere verilmesinden evvel handa bulunan iki kule, “Şehri gözetlemesinler” denilerek yıkıldı. Buna rağmen bina, zamanla şehirdeki “Türk gettosu” hâline geldi.

Türk tüccarlar asırlarca gemiler deniz yoluyla Venedik’e yağ, yün, deri ve tütün gibi maddeler getirirken Fondaco dei Turchi binasında kalıyordu. Handa Müslüman Osmanlı tebaası olmaları hasebiyle Türk olarak anılan Boşnaklar ve Arnavutlar da bulunuyordu. Fondaco dei Turchi binası 1621’den 1838’e kadar Türkler tarafından kullanıldı. Ancak ticaretin seyri değişince, yapı önce boş kaldı, harap oldu. 1860’lardan sonra ise dış cephe hariç bina tekrar inşa edildi.

OSMANLI İZLERİ SİLİNDİ

Ne yazık ki Osmanlıların kullandığı dönemde binada bulunan mescit yapısı da bu esnada yok oldu.
Hâlihazırda “Venedik Giancarlo Ligabue Doğa Tarihi Müzesi” olarak kullanılan bina, Venedik’in mühim yapıları arasında sayılıyor. Ne yazık ki eski yapıların büyük kısmı kaybolmuş olsa da Türklerin mirası “Fondaco dei Turchi” ismiyle hatırlanmaya devam ediyor.

İSTANBUL'DAN VENEDİK'E TAŞINAN SÜTUNLAR

Venedik’teki İstanbul izleri Fondaco dei Turchi ile sınırlı değil. Şehrin meşhur meydanı San Marco’da bulunan Aziz Marco Bazilikası’nda bulunan kıymetli mermerler, sütunlar ve bronz at figürleri, Haçlıların yağmasında İstanbul’dan Venedik’e götürülmüş.

Öte yandan bazilikanın ön cephesinde 13. yüzyıldan kalma mozaiklerde Aziz Markos’un naaşının İskenderiye’den kaçırılışı tasvir edilmiş. Bu mozaiklerde, naaşı kontrol eden Müslüman görevlilerin sarıklı figürleri de yer alıyor. Rivayete göre Venedikli tüccarlar, Müslümanların dokunmayacağını bildikleri için azizin naaşını domuz eti dolu fıçıların altına saklıyor ve bu şekilde ülkelerine getirebiliyorlar.