Jimmy Carter 100 yaşında öldü! Camp David İsrail Filistin anlaşmasıyla ünlüydü

Jimmy Carter, 1 Ekim 1924 doğumlu Amerikalı bir siyasetçi ve 1977-1981 yılları arasında Amerika Birleşik Devletleri'nin 39. başkanıdır.

Demokrat Parti üyesi olan Carter, başkanlık öncesinde Georgia eyaletinde vali olarak görev yapmıştır. Başkanlığı sırasında enerji politikaları, insan hakları ve dış ilişkiler üzerine yoğunlaşmıştır. Görev süresi, İran rehine krizi ve ekonomik zorluklar gibi sorunlarla anılmıştır.

Başkanlık sonrası dönemde ise Carter, dünya çapında insani yardım çalışmaları ve barış girişimleriyle tanınmış, 2002 yılında Nobel Barış Ödülü'ne layık görülmüştür.

100 yaşına ulaşan ilk ABD başkanı olan Carter, Georgia'nın Plains kentindeki evinde hayatını kaybetti.

CAMP DAVİD ANLAŞMALARI

Jimmy Carter aynı zamanda Arap dünyasında sürdürülebilir barışı sağlamaya çalışması ile ünlüydü. Carter hiçbir zaman İsrail karşıtı olmadı, ancak Filistinlilerin acılarına sempati duydu ve ele alınması gereken meşru şikayetleri olduğuna inandı. Filistin hakkındaki görüşleri, 1982'de Lübnan'daki Sabra ve Şatila katliamını kınadığında görevden ayrıldıktan sonra daha güçlü bir şekilde dile getirildi.

2006'da, öncü kitabı Filistin: Barış Apartheid Değil'de —ki New York Times'ın En Çok Satanlar listesinde yer aldı— İsrail'in Batı Şeria ve Gazze'deki politikalarını "Güney Afrika'nınkinden daha kötü" apartheid'e benzetmişti. Anti-semitizmle suçlandığında, "bu ülkede var olmayan" Filistin sorunu hakkında bir tartışma başlatmayı umduğunu söyleyerek, İsrail işgal altındaki topraklardan çekilmeden önce Kutsal Topraklarda barış olmayacağını vurguladı. "Hayatımdaki en büyük bağlılığım İsrail'e barış getirmeye çalışmak oldu." diye ekledi.

Ve tam da bunu, Başkan Sadat'ı Kasım 1977'de Kudüs'ü ziyaret etmeye ve ardından Eylül 1978'de Camp David Barış Anlaşması'nı imzalamaya zorlayarak yaptı. Bu anlaşma Filistinlilere adalet getirmede başarısız olsa da, 1948'den beri süren Mısır ve İsrail arasındaki savaş halinin sona ermesine yol açtı .

Başkanlık sonrası Carter, Ortadoğu'da barışı sağlamaya çalıştı; Eylül 1981'de İsrail Başbakanı Menahem Begin'le, Mart 1983'te ise Kahire'de Yaser Arafat'ın Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) üyeleriyle görüştü.

"MODERN FİLİSTİN ULUSAL HAREKETİNİN BABASI"

1993'te, Beyaz Saray çimlerinde Oslo Anlaşmaları'nın imzalanmasına tanıklık etmesi için davet edildi ve anılarında, Dennis Ross, Arafat ile Rabin arasındaki tarihi el sıkışmayı Bill Clinton'dan ziyade ona atfetti. Arafat, Kasım 2004'te bir Paris hastanesinde öldüğünde, Carter onu "güçlü bir insan sembolü" ve "modern Filistin ulusal hareketinin babası" olarak tanımlayan bir açıklama yaptı.

Carter , Filistin: Barış, Apartheid Değil adlı çığır açıcı kitabında , İsrail'in Batı Şeria ve Gazze'deki politikalarını "Güney Afrika'dan daha kötü" bir apartheid olarak niteledi.

Jimmy Carter, dış politikada önemli mesafeler kat etti. İnsan haklarını temel alarak, dünya çapında pek çok hükümete siyasi tutukluları serbest bırakmaları ve sivil özgürlükleri genişletmeleri için baskı yaptı. 1977'de Panama hükümetiyle imzaladığı iki anlaşma, 60 yıldan fazla bir süredir ABD'nin kontrol ettiği Panama Kanalı üzerindeki egemenliği Panama’ya devretmesine imkan sağladı.

Sovyetler Birliği ve Amerika arasında nükleer silah sınırlamalarını hedefleyen Carter Stratejik Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri (SALT II) antlaşmasını da imzaladı. Ayrıca, Güney Afrika'daki beyaz azınlık yönetimine karşı çıkarak, 1979-1980 yıllarında Rodezya'nın çoğunluk yönetimine geçmesine yardım etti.

Carter, Soğuk Savaş döneminde Çin ve Sovyetler ile ilişkilerini de dengelemeye çalıştı, ancak Çin ile ilişkilerin gelişmesi, Sovyetlerin Moskova’daki endişelerini artırarak yeni gerginliklere yol açtı. SALT II ise, başlangıçtaki hedeflerden uzak kalarak, Sovyetlerin daha mütevazı bir planı kabul etmesine yol açtı.

Carter'ın başkanlık döneminin sonlarına doğru, İran Devrimi ve Sovyetlerin Afganistan’a müdahalesi gibi olaylar, dış politikasını zorladı. Carter, Körfez bölgesindeki güç müdahalesine karşı koymaya yönelik bir askeri doktrin geliştirdi. Aynı zamanda, İran’daki rehineleri kurtarmak için bir askeri operasyon düzenlemeyi denedi ancak operasyon başarısız oldu.

1980 seçimlerinde, dış politikadaki zorluklar nedeniyle Carter, Ronald Reagan’a karşı yenildi. Ancak, Tahran’daki rehineler, Reagan’ın göreve başlamasından hemen önce serbest bırakıldı.

Başkanlık sonrası Carter, dünya çapında insani yardım ve reform çalışmalarına adanmış bir hayat sürdü. 2002'de Nobel Barış Ödülü’nü kazanan Carter, Carter Center aracılığıyla çatışmaların azaltılması, demokratik kurumların güçlendirilmesi ve hastalıkların ortadan kaldırılması için mücadele etti.

TRUMP NEDEN PANAMA DİYOR?

Trump, kanalın 110 yıl önce büyük bir maliyetle inşa edildiğini hatırlatarak, Başkan Jimmy Carter’ın 1977’de yaptığı anlaşmayı eleştirdi. Carter’ın kanalın yönetimini "aptalca" bir şekilde bir dolara devrettiğini belirten Trump, bu anlaşmanın kanalın sadece Panama’ya ait olması gerektiğini savundu.