Elektrik kullanana para verilen dönem başladı! 'Negatif fiyat' çılgınlığı piyasayı sallıyor

Avrupa genelinde güneş ve rüzgar enerjisi üretiminde yaşanan hızlı artış, toptan elektrik piyasalarında eşi benzeri görülmemiş bir dönemi beraberinde getirdi.

Birçok ülkede arzın talebi aşması nedeniyle toptan elektrik fiyatları sıfırın altına inerek negatife düştü. Üreticilerin şebekeyi korumak ve ellerindeki elektriği çıkarabilmek için alıcılara ödeme yapmak zorunda kaldığı süreç, enerji sektöründe devasa batarya ve depolama yatırımlarının önünü açıyor.

GÜNEŞLİ SAATLERDE FİYATLAR SIFIRIN ALTINA İNİYOR

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) ve Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA) raporlarından derlenen verilere göre Almanya, Fransa, Hollanda, Belçika, İspanya ve Danimarka gibi yüksek yenilenebilir enerji kapasitesine sahip ülkelerde negatif toptan elektrik fiyatlarının görüldüğü saatlerin sayısı hızla artıyor. 

Negatif fiyatlar özellikle güneş enerjisi üretiminin zirveye ulaştığı, buna karşın tüketimin düşük seyrettiği öğle saatlerinde meydana geliyor. Şebekenin tüm elektriği absorbe edememesi, fiyatların sıfırın altına inmesine yol açıyor. Oluşan fiyat dengesizliği ise şebeke esnekliğine imkan veren enerji depolama sistemlerine olan ihtiyacı katlayarak artırıyor.

Depolama tesisleri, fiyatların negatif olduğu veya sıfıra yaklaştığı saatlerde fazla elektriği bünyesine katarak talebin yükseldiği ve fiyatların zirve yaptığı saatlerde yeniden sisteme sunuyor. Bu döngü hem elektrik şebekesinin dengelenmesini sağlıyor hem de yatırımcılar için büyük bir kazanç kapısı aralıyor. Avrupa'da gün içi fiyat farklarının megavatsaat başına 800 avro seviyesine kadar çıkması, depolama sistemlerini en karlı yatırım alanlarından biri haline getiriyor.

TÜRKİYE’DE SIFIR FİYATLI SAATLER ARTIŞTA

Enerji Depolama Endüstrileri Derneği (EDEDER) Yönetim Kurulu Başkanı Doğa Can Bayram, yenilenebilir enerji kaynaklarının artmasıyla ortaya çıkan fiyat dalgalanmalarının piyasa dengesini zorladığını açıkladı. Özellikle serbest piyasada kurulacak yeni güneş santrallerinin, depolama sistemleriyle entegre olmadan kar elde etmesinin artık mümkün olmadığını ifade eden Bayram, Türkiye piyasasında da benzer senaryoların yaşanmaya başladığına değindi.
 

FİYAT SINIRLAMASINA DİKKAT!

Türkiye'de hidroelektrik santrallerinden kaynaklanan üretim fazlası nedeniyle sıfır fiyatların oluştuğu saatlerin ve günlerin arttığını vurgulayan Bayram, iç pazardaki durumu şöyle açıkladı:

"Türkiye'de negatif fiyat uygulaması olmamasına rağmen, sıfır fiyatlar iletim bedelleri nedeniyle santraller için fiilen negatif bir anlam taşıyor. Bu durum, destekleme mekanizması dışında kalan santrallerin zarar etmemek için üretimlerini kapatma eğilimine girmesine neden oluyor. Depolama sistemlerinin şebekeye katılmasıyla fiyat sınırlamasının hem aşağı hem de yukarı yönlü genişlemesi bekleniyor. Türkiye'de depolama kurulumları yükseliyor ve yıl sonunda 1 gigavatsaati aşacağı hesaplanıyor. Özellikle güneş santrallerinin yaygınlaşmasıyla birlikte Türkiye'de depolama gelirlerinde büyük bir artış öngörülüyor."

NASIL PARA KAZANILIYOR?

Negatif elektrik fiyatları, ev abonelerine dağıtım şirketlerinin doğrudan para ödemesi anlamına gelmiyor. Negatif fiyatlar, toptan elektrik piyasasında arzın talebi aştığı belirli saatlerde ortaya çıkıyor.

Söz konusu saatlerde elektrik üreticileri veya piyasada işlem yapan katılımcılar, üretimi durdurmanın maliyeti daha yüksek olduğu için elektriği sisteme verebilmek amacıyla alıcılara ödeme yapabiliyor. Doğrudan fayda sağlayanlar ise büyük sanayi tesisleri, enerji depolama tesisleri ve toptan elektrik piyasasına erişimi bulunan piyasa katılımcıları oluyor.

Ev abonelerinin büyük bölümü sabit tarifeler üzerinden elektrik kullandığından negatif fiyatlar elektrik faturalarına doğrudan yansımıyor. Dinamik fiyatlandırma sistemlerinin uygulandığı bazı ülkelerde ise tüketiciler, fiyatların negatife düştüğü saatlerde elektrik tüketimlerini artırarak daha düşük maliyetle enerji kullanabiliyor, bazı tarifelerde ise elektrik tükettikleri için ödeme alabiliyor.