18 yaş öncesi sigorta girişi emekliliği nasıl etkiliyor? İsa Karakaş tüm detayları anlattı

Çocuk yaşta sigortalı olarak çalışmaya başlayanların emeklilikteki durumu, "Emeklilikte Kademe" beklentisiyle yeniden gündeme geldi. Sosyal güvenlik uzmanı İsa Karakaş, kaleme aldığı bugünkü yazısında 18 yaşından önce sigortalı olanların mevcut haklarını ve muhtemel kademe düzenlemesine ilişkin değerlendirmelerini paylaştı.

Karakaş, iş ve sosyal güvenlik mevzuatına göre çocukların eğitimlerini aksatmayacak hafif işlerde çalıştırılabileceğini, hizmet akdiyle fiilen çalışan çocukların ise yaşlarına bakılmaksızın SSK (4/1-a) kapsamında sigortalı yapılmasının yasal zorunluluk olduğunu belirtti.

18 YAŞ ALTI PRİMLER GEÇERLİ

Karakaş'ın aktardığına göre, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) uygulamasında 18 yaşından önce sigortalı olanların emeklilikte esas alınan sigortalılık süresi, 18 yaşını doldurdukları tarihten itibaren başlıyor. Buna karşın 18 yaşından önce ödenen uzun vadeli sigorta primleri geçerliliğini koruyor ve emeklilik hesabındaki prim ödeme gün sayısına dahil ediliyor.

Karakaş bu durumu şöyle anlattı: 

"Kademe kapsamında yer almak için 09.09.1999-30.04.2008 döneminde sigorta girişinin ve primlerinin bulunması elzem. Bu noktada kanunun çizdiği hudutları iyi bilmek, beyhude beklentilerin önüne geçer.

SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu) nazarında kural nettir: Emeklilik (malullük, yaşlılık ve ölüm) sigortalarının tatbikinde, 18 yaşından evvel tescili olanların sigortalılık süreleri, ancak 18 yaşını ikmal ettikleri (doldurdukları) tarihte başlamış addedilir.

Buraya dikkat: 18 yaşından evvel ödenen uzun vadeli sigorta primleri asla buharlaşmaz. Bu primler, emeklilik hesabında doğrudan prim ödeme gün sayısına dâhil edilerek çalışanın hanesine artı değer olarak yazılır.

Kademe bekleyenlerde EYT’lilerde olduğu gibi “sigortalılık süresi” şartı bulunmadığından kanaatimce 18 yaşından önceki geçerli olan sigortalılık süreleri de yasal olarak kademelendirme yapılması hâlinde esas alınacaktır"

KAZA-İ RÜŞT KARARI ALANLAR İÇİN İSTİSNA

Karakaş, Bağ-Kur (4/1-b) ve Emekli Sandığı (4/1-c) kapsamındaki sigortalılar için farklı hükümler bulunduğunu ise şu sözlerle anlattı: 

"Bağ-Kur (4/1-b) ve Emekli Sandığı (4/1-c) cephesinde ise mesele daha farklı bir hukuki boyut kazanmaktadır. Bir meslek veya sanat okulunu bitirip hayata erken atılan mahir gençlerimiz için kanun bir kapı aralamıştır.

Türk Medenî Kanunu hükümlerine istinaden, mahkeme marifetiyle ergen kılınan (kaza-i rüşt kararı alan) ve kendi tahsiliyle ilgili bir işte bilfiil istihdam edilenler için 18 yaş şartı aranmaz.

• Mahkeme kararının sadır olduğu tarihten itibaren sigortalılık süresi resmen başlar.
• Bu usulle işe başlayanlar, tıpkı yetişkinler gibi muamele görür.
• Erken yaşta elde edilen bu hak, işe giriş tarihine göre Emeklilikte Kademe hususunda ciddi bir avantaj sağlar"

1 NİSAN 1981 ÖNCESİ SİGORTA GİRİŞİNE DİKKAT

Karakaş yazısında,  1 Nisan 1981 tarihinden önce sigorta tescili bulunan kişiler için de önemli bir istisna bulunduğu vurguladı:

"Sosyal güvenlik hukukunda geçmişe doğru yürüyen kurallar, bazen ezber bozar. 18 yaş uygulaması, malullük ve ölüm aylığı taleplerinde esnetilmiştir. Yani zamansız bir dertle iş kazası-meslek hastalığı geçiren veya vefat eden genç sigortalının geride kalanları için daha esnek uygulamalar olabilmektedir.

Daha da mühimi, maziye uzanan köklü bir istisnadır. 1 Nisan 1981 tarihinden evvel tescili yapılmış olan kadim sigortalılar için 18 yaş barajı tamamen hükümsüzdür. Yani bu tarih öncesinde sigortalılık başlangıcı varsa sigortalılık başlangıcı da aynı tarihte başlar. 01 Nisan 1981 tarihinden sonra sigorta girişi olanların ise böyle bir ayrıcalığı bulunmamaktadır. 

Ancak 18 yaşını doldurmaları hâlinde sigortalılık süreleri başlamaktadır. Eski SSK/506 sayılı Kanun dönemine tabi olanların emeklilik şartları (yaş, gün, süre) ilk işe giriş tarihine göre tespit edilirken, nihai tahsis (aylık bağlama) talebinde 18 yaş sınırının dolup dolmadığı süzgeçten geçirilir"

AİLE İŞ YERİNDE ÇALIŞAN ÇOCUKLAR İÇİN ÖZEL ŞARTLAR

Karakaş, anne veya babaya ait iş yerinde çalışan çocukların sigortalılığına ilişkin şartlara da değindi: 

"Kendi düşen ağlamaz" derler ama aile şirketi diye usulsüz adım atan sonradan çok ağlar. Bir işverenin kendi iş yerinde ücret karşılığı hizmet akdine göre çalıştırdığı eşi, şayet ücreti bordroya ve yasal defterlere usulüne uygun işleniyorsa sigortalı sayılır. Ücretsiz çalışan eş ise bu haktan mahrumdur.

Anne ve babasına ait iş yerinde çalışan çocukların durumu ise çok daha hassastır:

• 18 yaşından küçük (mümeyyiz küçük) çocuklar için: Vasinin iştirakiyle yazılı bir hizmet akdi (sözleşme) yapılması ve bu akdin mutlaka hâkim tarafından tasdik edilmesi şarttır. Bu tasdik yoksa, çocuk sigortalı sayılamaz.
• 18 yaşını bitirmiş veya erken evlilikle reşit olmuş çocuklar için: Yazılı bir sözleşme ve fiilî çalışma varsa, hâkim onayına lüzum kalmaksızın sigortalılık geçerli kabul edilir"

İsa Karakaş'ın önceki yazıları...