300 yıllık fabrika tıkır tıkır çalışıyor

Tarihi dokusunu yaşatan Antalya'nın İbradı ilçesi Ormana beldesinde, geçmişi 300 yüzyılı bulan yöresel başörtüler, el emeği göz nuru geleneğinin en güzel örneğini kadınlar aracılığıyla günümüze taşıyor.

Yöreye özgü başörtüsü, peştemal, masa örtüsü, perde gibi ürünleri üretime katılanların zahmetli işçilik sürecinden sonra sergileyerek alıcıya sunuluyor.
Ormana beldesinde yaşayan Dürdane Çevik'in yıllar önce öğrettiği dokumacılık sanatıyla üretime başlayan Sevim Kaplan ve Nevin Peşmen kardeşler, 20 yıldır Ormana astarlarını yaşatmak ve yöredeki ev kadınlarının yöresel başörtülerini dokumak amacıyla iki dokuma atölyesinde mücadele veriyor. Dürdane Çevik'in eski gelenekleri korumalarını istemesiyle üretime başladıklarını anlatan Sevim Kaplan(60), yöresel başörtülerin özelliklerini ve emek sürecini anlattı. Kendilerinin de giydikleri yöresel başörtüsünü dokuyarak geleneklerini canlandırdıklarını ve farklı model ortaya çıkardıklarını belirten Kaplan, tezgahlarında Ormana başörtülerinin yanı sıra sehpa masa ve yatak örtüleri ile şal dokuduklarını söyledi.
Ormana başörtüsünün 300 yıllık gelenek olduğunu ve yörenin kadınlarının bu örtüyü giydiğini ifade eden Kaplan, koza ipeğinin elde edilmesiyle başlayan üretim sürecinde, ipliği kazanda kaynattıklarını ve daha sonra sertleştirdiklerini anlattı.
Yöreye özgü dokumalar için bölgede kurs açıldığını, kendilerinin de kursiyerlere işi öğreterek geleneklerin geleceğe taşınmasına çalıştıklarını anlatan Sevim Kaplan, şöyle konuştu: "Bu bizim başörtümüz. Yaşlılarımız bunları örtünmeden dışarı çıkmıyorlar. Kardeşim dokuma işine devam ediyoruz. Örtüleri Koza ipeğinden üretiyoruz. Çok pahalı olan incecik ipeği elimizde yapıyoruz. İpek dokuma ve el emeği, göz nuru olduğu için Ormana başörtülerini 150 TL'den satıyoruz."
Bu başörtüsünün ebelerinin zamanında tesettür olarak giydikleri bir örtü olduğunu anlatan Kaplan, sözlerine şöyle devam etti: "Çok zarif bir iştir. İlk olarak köyümüzün tesettür olarak örtündüğü eski ninelerimizin örtündüğü örtüler ile bu işe başladık. Daha sonra şal, sehpa örtüleri, masa örtüleri gibi değişik dallarda biz bunları geliştirerek çeşitli ürünler üretmeye başladık. Üretimden sonra satışa sunuyoruz. Özellikle yerli halkımıza satışa sunuyoruz. Satışlarımız ilk zamanlar daha çoktu. İlgi daha fazlaydı. Şimdi tezgahlar çoğaldı. Satışımız eskisi gibi olmuyor. Bizim bu işlerimiz orijinal ve eski el işleridir. Bu tezgahlarımız eski tezgahlardır. Onları tamir edip bu hale getirerek çalışmaya başladık."
Nevin Peşmen de, eski gelenekleri canlandırma ve yaygınlaştırma amacıyla başlattıkları dokumacılıkla, aile bütçelerine de katkı sağladıklarını anlattı.
Atölyedeki eski tezgahları tamir ettirerek başladıklarını dokumacılığı zorluklarına rağmen çok sevdiğini dile getiren Peşmen, şunları söyledi: "Çocuklarımı bu meslekten kazandığım para ile okuttum. Onlara katkı sağladım. Kursiyerimiz de bu işe başladılar. Bu mesleği öğrendiler ve onlarda devam ettiriyorlar."
Pervin Peşmen, günde 2-3 metre dokuma yaptıklarını da belirterek, en önemli sorunlarının pazarlama olduğunu, bölgenin dışında alanlara yöreye özgü dokumaları ulaştıramadıklarını söyledi. Peşmen, dokumaların daha fazla insan tarafından tanınması ve alınması için destek beklediklerini anlattı.
Hacer Parmaksız da, unutulmaya yüz tutmuş el işlerini eskiden ninelerinin yaptığını belirterek sözlerini şöyle sürdürdü: "Şimdi de ablalarımız bize ön ayak olup yardımcı oldu. Hayırseverler bizlere tezgah aldı. Bizler için kurs açtılar. Bu mesleği öğrendik. Köyümüzde bu işleri eskiden beri yapan ablalarımız bize bu mesleği tamamen öğrendik. Şimdide çalışıyoruz. Aile bütçemize katkı sağlıyoruz. Dışarıdan turlar geliyor. Yaptığımız el ürünlerini gelenlere satmaya çalışıyoruz. Bu yörede bu Ormana'dan başka yerde bu bezleri dokuyan yoktur. Sadece bu bölgeye özgüdür."
Fatoş Kaplan da, bu bezlerin sadece Ormana'da üretildiğini belirterek şöyle konuştu: "Bunları yapmak çok zordur. Zahmetli bir iştir. Eskiden daha fazla kişilerle bu işleri yapıyorduk. Şu an beş arkadaşla dokuma yapıyoruz. Biz bunlardan masa örtüsü, yatak örtüsü, perde ve buna benzer 15 çeşit model üretiyoruz. Bir günde yaklaşık bir metre dokuma yapıyoruz. Modelli olunca on onbeş gün uğraşıyoruz."
Ürettikleri ürünleri atölyelerin bulunduğu ilköğretim okulunun bir sınıfında sergileyerek burada sattıklarını anlatan Dilek Canbaş, fiyatlarının 15 liradan başlayıp 90 liraya kadar çıktığını söyledi. Canbaş, ürünlerin yapımının zahmetli olduğunu belirterek "İpek üründe üretildiği için ücretleri pahalıdır" dedi.