Mukaddes toprakların üç kadın hizmetkârı

Zemzemi İbrâhim aleyhisselâmın hanımı Hazreti Hâcer bulur. Harun Reşid'in eşi Zübeyde Hatun, Mekke'ye su yolları döşetir. Kanuni Sultan Süleyman ve Hürrem Sultan'ın kızları Mihrimah Sultan kemerler yaptırır, yeni su yolları kurar, kuyular açtırır.

- Diziyazı 2 -
Hazırlayan:
Hayrettin TURAN
hayrettin.turan@tg.com.tr


Yerini İbrâhim aleyhisselâmın hanımı Hâcer validemizin bulduğu zemzem kuyusu, 4 bin yıldır hiç kesilmeden, eksilmeden insanları besliyor. Zemzemin Müslümanlarla buluşmasında üç kadının hizmetleri bulunuyor. Hâcer validemiz suyu bulur, Abbasi Hükümdarı Harun Reşid'in eşi Zübeyde Hatun, Miladi 780 yılında 40 km uzunluğunda kendi adıyla anılan bir su yolu yaptırır, Kanuni Sultan Süleyman ve Hürrem Sultan'ın kızları Mihrimah Sultan, Mimar Sinan'a bu su yolunu tamir ettirir ve "Mekke Su Yolu"nu yaptırır. Sonra gelen Osmanlı padişahları da bu hizmete yenilerini dahil eder.Harun Reşid'in hanımı Zübeyde Hatun saliha bir kadındır. Gördüğü garip bir rüyanın güzel bir yorumu üzerine Mekke-i mükerremeye Haneyn tarafından su getirtir. Mekke'den Arafat'a kadar su kanalları döşetir. Müzdelife yoluyla ulaşan su, mukaddes beldedeki çeşmelerden akar. Sultan, hacca gelen misafirlerin su ihtiyacını karşılamak için yüzbin altın harcar. Zübeyde Hatun, bunun yanı sıra han, hamam, imarethane ve şifahane gibi daha pek çok hayır müessesesi inşa ettirir.
Osmanlı devrinde başta saray hanımları olmak üzere, vezirlerin, valilerin ve imkân sahibi zenginlerin hanımları ellerinde mülk olarak bulunan malları vakıflaştırır, nakit servetleriyle hayır hasenata koşar. Kanuni'nin sevgili kızları Mihrimah Sultan da (1522-1574) Peygamberimizin şefaatini kazanma için kendi adına kurduğu vakıfla, mukaddes topraklarda hizmet yapar. "Ayn-ı Zübeyde" su yolu 1560'lardan sonra sel ve kum fırtınaları sebebiyle kullanılamaz hale gelir. Devrin Mekke şerifi, Dersaâdet'e gönderdiği bir raporla su yollarının tamir edilmesini talep eder. Bunun üzerine Kanunî, Mekke Kadısı Abdülkâdir İbn-i Ali Mağribî ve Cidde mutasarrıfı Hayreddin Bey'in de dâhil olduğu bir heyeti onarım harcamalarını tespit için görevlendirir. Kadı efendi su yollarının canlandırılması bu sıkıntının kesin olarak çözülmesi ve yapılacak yeni kanalların inşası için 30 bin altın (bugünkü rakamla 15 milyon TL civarı) gerektiği tarzında bir rapor hazırlayarak padişaha arz eder. Bunun üzerine Mihrimah Sultan, devlet bütçesine yük getirmeden, sözkonusu paranın iki katına yakın (50 bin altın) bir kaynak hazırlar. Mısır eski defterdarı İbrahim Bey, sultandan aldığı emirle Arafat'ta şantiyeyi kurar. 400 kadar mühendis, usta ve amele ile faaliyete geçtiyse de iş genişler ve çalışanların sayısı kısa zamanda bini aşar. 1563'te başlayan çalışmalar, 1573'e kadar aralıksız 10 yıl devam eder. 1568'de inşa için daha evvel Mısır'dan getirilmiş olan ham demir ve çelik kâfî gelmeyince İstanbul'dan takviye yapılır. 1573'te onarımın bitmesi üzerine Müftü el-Hüseynî tarafından bir açılış merasimi düzenlenir ve Devlet-i Osmaniye'ye duâlar edilir. Arafat'la Mekke arasındaki kayalık tepeler delinerek su, şehrin merkezine getirilir. Yapılan bu çalışmaların ardından Mekke'ye ulaştırılan ve başka kaynakların da eklenmesiyle daha da çoğalan su, şehrin her mahallesine çeşmeler vasıtasıyla ulaştırılır. Böylece bu hizmet sadece bir yenileme değil aynı zamanda "Ayn-ı Zübeyde"yi ihyâ ve geliştirme faaliyeti olur. Çünkü Zübeyde Hatun'un inşa ettirdiği su yolu, sadece Arafat'a kadar getirilmiş, mahallelere ulaştırılamamıştır.
Osmanlıların tamir edip yeniden kullanıma hazır hale getirdiği o kanallar ve çeşmeler, yakın zamana kadar milyonlarca insanın ihtiyaçlarını gideriyordu. Ancak, yeni kanalların inşası ile bunlar atıl hale geldi. Bugün İstanbul'un bir günlük su tüketimi 2.5 milyon metreküp. Mekke-i mükerremenin bir aylık tüketimi ise 1.5 milyon metreküp. Yani Mekke, İstanbullunun bir günde tükkettiğini, bir ayda tüketemiyor.




Zemzem kuyusuna su üç kaynaktan ulaşıyor


Bugün Mekke ve Medine'nin zemzem ihtiyacını karşılamak için yaptırılan dolum tesislerine günde 5 milyon metreküp zemzem ulaşıyor. Hac farizasını yerine getirmek için mukaddes topraklara gelen hacı adayları ve umreciler, zemzemi Kâbe'deki zemzem kuyusuna 5 km mesafede bulunan dağıtım ünitesinden otomatik olarak pompalanıp doldurulan merkezden temin ediyor. Sular, Medine'ye ve yurt dışına gönderiliyor. Peki dört binyıldır bir inanç simgesi ve sağlık membağı olan zemzem suyunun kaynağı tam olarak nerededir? Zemzem kuyusuna 3 ayrı vadiden su geliyor. Kaynaklar, Kâbe-i muazzamanın yanı başındaki kuyunun olduğu yerde birleşiyor. Derinliği 30.5 metre olan kuyu, dünyadaki örneklerinin aksine silindir değil huni şeklinde. Yani, yukarıdan aşağıya doğru genişliyor. Acaba üç çatlaktan zemzem kuyusuna gelen suyun kalitesi aynı mı diye merak ediyorsanız söyleyelim. Üç çatlaktan gelen değişik kalitedeki kaynaklar, zemzem kuyusunda birleşerek tabi bir harmanlama şeklinde zemzem suyu durumuna geliyor. Hal böyle olunca zemzem kuyusunun sağında, solunda, önünde, arkasında bir metre mesafesinde bile bir kuyu kazsanız o zemzem suyunu bulamıyorsunuz. -BİTTİ -