Ekonomide ‘Gezi’nin tahribatı silinemedi

İstanbul Gezi Parkı’nda 28 Mayıs 2013 tarihinde başlayan ve yaklaşık 15 gün boyunca geniş çaplı bir kaos ortamının oluşmasına sebep olan olaylar, en büyük zararı ekonomiye verdi

Türkiye, üç yıl önce yaşadığı “Gezi Parkı” olaylarının tahribatını hâlâ tam manasıyla üzerinden atamadı. “Gezi” olaylarıyla birlikte önce piyasalar, uzun sürecek negatif bir döneme girdi. TL varlıklar satış baskısı altında kaldı. Mayıs 2013’te 93.398 ile bütün zamanların en yüksek seviyesini gören Borsa İstanbul endeksi, Gezi Parkı olayları ile sert gerilemeye başladı. Endeksin düşüşü aralıklı olarak 3 ay devam ederken, bu dönemde şirketler yüzde 30 eridi. Halka açık şirketlerin toplam piyasa değeri 163 milyar lira gerileyerek, 644 milyar liradan 480 milyar liraya indi. Borsada en büyük 500 sanayi şirketinden sadece 80 tanesinin işlem gördüğü dikkate alındığında, “toplam” açısından ne kadar büyük bir değer kaybından bahsedildiği daha net bir şekilde anlaşılıyor.
DOLAR VE FAİZ ARTTI
Dolar ise, Gezi olayları öncesinde uzun süre devam eden 1.70 - 1.80 bandı arasındaki hareketini sonlandırarak hızlı bir şekilde yükselişe geçti. FED’in politika değişikliği ve yurt içi gelişmelerin etkisiyle yatırımcıların TL’ye karşı algısı negatife dönerken, dolar 2.39’a kadar devam edecek bir ralli sürecine girdi. Bu gelişmeler, Ocak 2014’te TCMB’nin 550 baz puanlık faiz artırımına gitmesine sebep oldu.
Öte yandan kırılıp dökülen ve yakılan araçların, malların, yatırımcılar ve tüketiciler üzerinde sebep olduğu psikolojik etki de, parasal değeri ölçülmesi neredeyse imkânsız bir faturayı beraberinde getirdi. Yurt dışında da ABD Merkez Bankası’nın (FED) parasal genişlemeyi sonlandırma kararı aldığı döneme kaotik bir ortamla yakalanan Türkiye, ekstra satış baskısı altında kaldı ve Gezi olayları sonrasındaki 1 aylık dönemde yabancı yatırımcılar 8 milyar dolarlık çıkış yaptı.
GÖSTERGELER BOZULDU
“Gezi” öncesinde yüzde 4.61 ile tarihî düşük seviyelerine gerileyen tahvil faizleri, 3 ayda yüzde 9.25 ile iki katına yükseldi. Bugün hâlâ yüzde 9.35 civarında bulunuyor. Yine “Gezi” öncesinde yüzde 6.13’e kadar gerileyen yıllık enflasyon, sonraki 3 ayda yüzde 8.88’e kadar yükseldi. Son açıklanan enflasyon rakamı yüzde 6.57 olarak gerçekleşti. Olaylar öncesinde yüzde 9 seviyelerinde yatay bir seyir izleyen mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı, bir senede yüzde 10 sınırına çıktı. Bugün ise yüzde 10.9’da blunuyor. ‘Gezi’den sonraki dönemde hızlı bir şekilde değer kaybeden petrol fiyatlarının makroekonomik veriler üzerindeki olumlu etkisi, dolar kurundaki yükseliş sebebiyle sınırlandı. TL varlıklarına karşı oluşan negatif algının normale dönmesi, gerekenden daha uzun bir süreye yayıldı.