"Şam'ın Kandili" söndü

Suriye'de, nüfusun % 10'unu teşkil eden aşırı Şiî Nusayrîler, orduyu ve polis teşiklatını ele geçirerek 1963'te darbe ile başa geldi. Said Ramazan, önceleri yakınlık duyduğu Müslüman Kardeşler'in Nusayrîlere ve hükümet güçlerine tecavüzlerine karşı çıktı. 1982 Hama katliâmı öncesi Müslümanları hükûmete itaate çağırdı. Bu sebeple radikal kesimler tarafından "rejimin adamı" ve "Esed'in fetvacısı" olarak görüldü; hatta Bel'am bin Baura'ya benzetildi. Halbuki Said Ramazan, zâlim ve dinsiz de olsa hükümete itaat edilmesinin Ehl-i sünnetin prensibi olduğuna; zulmü ortadan kaldırmak isterken daha büyük zulümlere yol açılacağına dikkat çekti. Hâlihazırdaki isyanı da desteklemedi. Arkasında yabancı güçler olduğuna, radikal Vehhabî hâkimiyetine yol açabileceğine dikkat çekti. Gerçekten Suriye, hükümetin halkta tabanı bulunmayan Libya, Tunus ve Mısır'a benzemez. Burada ihtilâl, iç savaş hâlinde yıllarca sürer. Çok kan dökülür. Neticede Afganistan'dan beter olabilir. Suriye hükûmeti, %10 şiî azınlığın gücüne ve Rusya, Çin gibi sosyalizm devrinden kalma güçlü müttefiklerine arkasını vermiştir... Said Ramazan, yeri geldikçe hükümeti de tenkit etmekten geri durmazdı. Kimden gelirse gelsin, her zaman zulme karşı çıktı. 20 sene evvel ders verdiği Şam'daki Cengiz Câmii'nde görüştüğümde, "Biz Hafız Esed'e razıyız. Çünki orduda onun gibi olmak isteyen çok kişi var" diyerek bu husustaki endişesini dile getirmişti. Evet, Suriye rejiminin tasvip edilemeyeceğini; ama fitneye karşı ehven olduğunu söyledi. "Ve lâkin yahterimûne bil-müslimîn" (Fakat Müslümanlara ihtiram ediyorlar) sözü hâlâ kulağımdadır. Nitekim Suriye, idarede aşırı Şiîler bulunmasına rağmen, Sünnîlerin en güçlü ve Müslümanların en rahat olduğu ülkelerdendir. Dinî ilimler serbestçe tedris edilir; mahkemelerde şer'î hükümler tatbik olunur; insanlar siyasete karışmamak kaydıyla dinî vecibelerini rahatça yerine getirebilir... Butî, Sünnî akidenin getirdiği uzlaşmacı tavrıyla Hafız Esed'in dikkatini çekti. Kendisine yakınlık duydu. Ondan dinî ders almak istedi. Milletvekilliği, hatta bakanlık teklif ettiyse de Butî kabul etmedi. Yalnızca ders vermesine müsamaha edilmesini istedi. Hafız Esed de kabul etti. Bunları bizzat Butî'den işittim. Üstelik televizyonda yasak olan dinî programlara izin verilmesini, dinî kitaplardaki sansürün kaldırılmasını, resmî yerlerde yasak olan tesettürün serbest bırakılmasını temin etti. Hafız Esed, Butî ile olan irtibatından sonra fevkalâde yumuşadı. Beşşar'ın idaresi daha da serbestti. Realist Butî, Müslümanların ilmî ve içtimaî bakımdan güçlenmeleri sayesinde, zamanla her şeyin normale döneceğini düşünürdü. Kendisini rahmetle anıyoruz.