Türkiye Gazetesi
TEYİTLİ HABER
Kültür - Sanat
Osmanlı astrolojiyi nasıl kullandı? Şarlatanları ayıklayan padişaha atılan iftira
Osmanlı astrolojiyi nasıl kullandı? Şarlatanları ayıklayan padişaha iftira atıldı
Tarihte Benjamin Franklin gibi ünlü liderlerin astrolojiye meraklı olduğu biliniyor. Osmanlı padişahlarından Sultan 3. Mustafa’nın da astrolojiye çok meraklı olduğu hatta Prusya kralından üç müneccim istediği iddiası “Osmanlı ve astroloji” temalı konuların başında geliyor. Yıldız hareketlerinden, astroloji-astronomi ayrımına, yıldız falı ve yıldıznamelerden günümüzde ve Osmanlı’da astrolojinin algılanış şeklinde dair merak edilen konuları Yazarımız Prof. Dr. Ekrem Buğra Ekinci ile konuştuk.
İnternet ve sosyal medyanın yıllardır değişmeyen ve en popüler alanlarının başında astroloji geliyor. Burçlar ve astroloji kişilik analizlerinden dünya siyasetine, tarihi olaylardan yemek tariflerine kadar işleniyor.
Kehanet, geleceği tahmin, yıldız falı gibi konular ise apayrı bir suistimal alanına dönüşüyor. "Depremi bilen astrolog", "... kişinin burç yorumu" gibi kalıplar zaman zaman Google'ın en çok arananlarından oluyor.
Gündemimize bir şekilde giren "astroloji fenomeni" elbette sadece internetle yayılmadı. İnsanlık tarihi boyunca burçlar ve astroloji en merak edilen konuların başında geliyordu.
Asırlardır kendi halinde yaşayan bir çiftçiden ülkelere hükmeden hükümdarlara, din adamlarından ordu komutanlarına pek çok kişinin astrolojiyle ilgili olduğu biliniyor. Osmanlı tarihinde de yıldızlar, burçlar ve astroloji popüler merak unsurlarından biriydi.
Günümüzde bu konuların sosyal medyanın da tesiriyle çarpıtılarak servis edildiği görülüyor.
SULTAN 3. MUSTAFA'NIN MÜNECCİM TALEBİ İDDİASI
Astrolojiye meraklı liderler arasında Sultan 3. Mustafa da gösteriliyor. İddiaya göre padişah, "fala, büyüye, astrolojiye en meraklı padişahlardan biriydi ve yıldızlara bakarak, bazı hesaplar yaparak, geleceğin anlaşılabileceğine çok inanmış" biriydi.
En yaygın hikayelerden biri de padişahın ittifak için "Prusya’ya gönderdiği Elçi Resmi Ahmed Efendi’ye, kraldan üç kuvvetli müneccim yani astrolog istemesi" şeklinde anlatılıyor.
Prusya Kralı Friedrich, Ahmed Resmi Efendiye "Benim kullandığım üç müneccimi tavsiye edeceğim. Bunlardan birincisi tarihten ve geçen tecrübelerden istifade, ikincisi iyi talim görmüş ve yetiştirilmiş kuvvetli bir ordu, üçüncüsü de dolu bir devlet hazinesidir." demişti. Böylece Osmanlı padişahı hayalperest, Prusya Kralı ise akıllı biri olarak lanse ediliyordu.
Bu iddia yıllardır sosyal medyada Osmanlı ve astroloji yorumlarının ünlü hikayelerinden biri oldu.
Peki gerçek böyle miydi?
Sultan III. Mustafa (d. 1757 - v. 1774)
"BU FRANSIZ ELÇİSİNİN UYDURMASIDIR"
Hikayenin uydurma olduğunu söyleyen Prof. Dr. Ekrem Buğra Ekinci şunları söylüyor:
“Güya Sultan III. Mustafa demiş ki: ‘Prusya Kralı Friedrich’e bana üç tane müneccim gönder.’ O da şaşırmış. Güya Sultan III. Mustafa demiş ki, "Prusya Kralı Friedrich'e bana üç tane müneccim gönder." O da şaşırmış. Yani bir hükümdar nasıl müneccim ister? Bu adamın hiç mi aklı yok? "Ben sana üç tane nasihat vereyim" demiş. "Tarih oku, kasanı doldur. Ordunu güçlü yap." Yani Prusya Kralı çok hikmetli, hakimane bir adam. Osmanlı padişahı üç bin müneccim isteyecek kadar geri kafalı. Bu, Fransız elçisinin uydurmasıdır."
Elçi Ahmed Resmi Efendi'nin ziyaretini tasvir eden bir gravür
"SEYAHATNAME DİPLOMATİK BİR RAPORDUR"
"Halbuki Sultan Mustafa'nın Prusya Kralı Friedrich'e yolladığı Ahmet Resmî Efendi'nin seyahatnamesi elimizdedir. Resmî Efendi böyle bir şeyden bahsetmiyor. Eğer böyle bir talebi olsaydı ve Prusya Kralı'na böyle söyleseydi, Resmî Efendi'nin seyahatnamesinde bunun yer alması lazımdı. Çünkü seyahatname diplomatik bir rapordur. "
"Yıldız falı ne diyor bu işe!.. Falın tarihi… Müneccim ve yıldızname" yazısını okumak için tıklayın.
SULTAN MUSTAFA ŞARLATANLARI AYIKLATTI
Sultan Mustafa'nın fen ilimleriyle meşgul olduğunu ifade eden Ekinci sözlerine şöyle devam etti:
Bir kere Sultan Mustafa'yı tanıyoruz. Sultan Mustafa, Osmanlı padişahlarının en entelektüellerinden bir tanesidir. İki tane kütüphane kurmuştur. Binlerce kitaba sahip. Bu kitaplardan bir tanesi Laleli Kütüphanesi'dir. Kütüphanelerden birisi, Bostancılar Ocağı Kütüphanesi'dir ki daha sonra bunların hepsi Süleymaniye'ye aktarılmıştır. Bu kadar kitap meraklısı bir insan. Pozitif ilimlere çok meraklı. Bilhassa tıp ilmine çok meraklı. İstanbul'da bulunan bütün doktorları imtihan ettiriyor. Şarlatanları ayıklatıyor. Bu kadar pozitif ilimlere meraklı ve bilen bir insanın böyle saçma bir şey söylemesi olacak iş değildir."
Osmanlı astrolojiyi nasıl kullandı? Şarlatanları ayıklayan padişaha atılan iftira
ASTRONOMİ VE ASTROLOJİ ARASINDAKİ FARKLAR
“Astronomi; yani yıldız hareketlerinin, gökteki cisimlerin, feleklerin hareketlerini inceleyen bilime astronomi diyoruz. Astroloji ise gökteki cisimlerin hareketlerinden gayba dair haberler çıkarmaktır.
Astronomi bir pozitif ilimdir. Astroloji ise kurguya dayanan bir disiplindir, bir ilim değildir. İlim olması için deney, tecrübe ve müşahede gerekir. Astrolojide böyle bir şey yoktur.”
Osmanlı astrolojiyi nasıl kullandı? Şarlatanları ayıklayan padişaha atılan iftira
İSLAMİYET VE ASTROLOJİ
“İslamiyet’te, İslam kültüründe gaybı ancak Allah bilir. Peki gayb ne demektir? Şu anda bizim bilmediğimiz şeyler gayb değildir. Geleceğe dair olacak hadiseler gaybdır. Bunu hiç kimse bilmez; peygamberler bilmez, melekler bilmez. Sadece Allah bilir.”
Osmanlı astrolojiyi nasıl kullandı? Şarlatanları ayıklayan padişaha atılan iftira
EŞREF SAAT VE ŞARK KÜLTÜRÜNDEKİ YERİ
“Bilhassa İran ve Hindistan tesiriyle Şark kültüründe, bazı hadiselere girişmeden önce; yola çıkmadan, evlenmeden, ticari ortaklık kurmadan, hatta devletler sefere çıkmadan ve milletlerarası münasebetler kurmadan, muahede imzalamadan evvel o günün uğurlu olup olmadığı araştırılmıştır. Buna ‘eşref saat’ denir.”
Benjamin Franklin ve burçlar ve astrolojiyle ilgili konuları da yayınladığı Poor Richard Almanağı
BENJAMİN FRANKLİN ASTROLOJİYİ KULLANDI
“Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere’den istiklalini ilan edeceği zaman tarih 4 Temmuz 1776’dır. Benjamin Franklin, ‘Bekleyin, ben size uğurlu bir saat tespit edeyim. O saatte ilan edin’ der. Ve 4 Temmuz 1776’da saat 16.50’nin eşref saat olduğunu söyler. Bu saatte Amerika’nın istiklali ilan edilmiştir. O saate baktım; bir eklips teşekkül etmiş. Yani Güneş, Jüpiter, Mars ve Venüs bir aradadır.
29 Ekim 1923’te gökyüzünde belirgin bir yıldız hareketi yoktur. Demek ki Türkler, yıldız hareketlerine o kadar ehemmiyet vermemiştir.”
LİDERLER ASTROLOJİYİ KULLANDI
“Liderlere gelince; liderler bunun aslında akla, mantığa ve ilme uygun olmadığını bilirler. Ancak halkın nabzını tutmak, amme efkârını hoşnut etmek, yatıştırmak ve bazı muvaffakiyetsizlikleri kendi üzerlerinden atmak için astrolojiden istifade etmişlerdir."
Bizi Takip Edin
YORUMLAR
