Sidamara Eros’a kavuştu

Sidamara lahdinden koparılıp İngiltere’ye götürülen Eros başı, diplomatik çabalarla 140 sene sonra vatanına döndü! Eserin dönüş hikâyesini Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Kaçakçılıkla Mücadele Dairesi Başkanı Zeynep Boz gazetemize anlattı.

MURAT ÖZTEKİN

Dünyanın en ağır lahdi olan 32 tonluk Sidamara lahdinin hasreti sona erdi... 140 sene önce keşfedilen yaklaşık 1.800 yıllık lahit, üzerinden sökülerek İngiltere'ye götürülen ‘Eros Başı’na kavuştu. Kültür ve Turizm Bakanlığının Londra’da bulunan Victoria & Albert Müzesi ile yaptığı iş birliği neticesinde, 10 Haziran’da Türkiye’ye getirilen parça, yapılan çalışmaların ardından ait olduğu tarihî eser ile yeniden birleştirildi. Eros Başı, dev lahde İstanbul Arkeoloji Müzeleri ile Victoria & Albert Müzesi uzman restoratörlerinin ortak çalışmalarıyla yerleştirildi. Milattan sonra 250’li yıllara tarihlenen Roma Dönemi lahdi, yeniden kavuştuğu özgün hâliyle İstanbul Arkeoloji Müzesinde ziyarete açıldı. Bu eserle birlikte son 20 yılda Türkiye’ye getirilen eser sayısı 9 bin 32 oldu.

İNGİLİZ ASKERÎ KONSOLOS GÖTÜRDÜ

Sidamara lahdi, İngiliz Askerî Başkonsolos Charles Wilson tarafından Karaman’ın Ambar köyündeki Sidamara antik kentinde 1882 yılında keşfedilmiş fakat taşınamadığı için yeniden toprak altına gömülmüştü. Fakat Wilson, bu esnada lahde ait kabartmalardan biri olan Eros başını İngiltere’nin başkenti Londra’ya götürdü. Lahit de 1898 yılında Osmanlılar tarafından topraktan çıkarıldı.

KOPYASINI GÖNDERMİŞLER

Eros başının Türkiye’ye dönüşünü sağlayan Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Kaçakçılıkla Mücadele Dairesi Başkanı Zeynep Boz, sorularımızı cevaplayarak konuyu anlattı. “Charles Wilson, Eros başını lahdin yanında mı buluyor, yoksa kırarak mı Londra’ya götürüyor tam olarak bilemiyoruz” diyen Boz, sözlerine şöyle devam etti: Fakat Wilson’ın daha sonra lahdi de götürmek istediği düşünülüyor. 1933 yılında ise Wilson’ın kızı eseri, Victoria & Albert Müzesine resmî olarak bağışlıyor. Bu tarihten sonra İstanbul Arkeoloji Müzeleri ile Londra’daki müze arasında görüşmeler pozitif şekilde başlıyor. Victoria & Albert Müzesi yetkilileri ‘Biz size plaster kopya gönderelim, oraya oturuyor mu görelim’ deyip, 1933’te kopya gönderiyorlar. Ancak bu kopya Eros başı, müzede öylece kalıyor. Ta ki 2009 yılında Dr. Şehrazat Karagöz’ün konuyu tekrar gündeme taşımasına kadar... O tarihte konu birimimize iletiliyor ve Londra ile görüşmeler başlıyoruz. Yaklaşık 12 sene süren teşebbüslerden sonra Victoria & Albert Müzesi ile iş birliği yaparak lahdi Türkiye'ye getirdik.

BATI'DA ON BİNLERCE ANADOLU ESERİ VAR

Türkiye'den yurt dışına götürülen Anadolu kökenli eserlerin iadesine dair Batı müzelerinin hâlâ zorluklar çıkardığını kaydeden Zeynep Boz “Yurt dışına götürülen eserlere dair Batı müzelerinin tutumu istenen seviyede değil. Anadolu eserlerinin iadesinde çok ciddi zorluklar çektiğimizi söylemem gerekiyor. Fakat bu, vazgeçeceğimiz anlamına gelmiyor. Çalışmaya devam edeceğiz. Yurt dışında götürülmüş on binlerce Anadolu kökenli eser var. Hepsinin tespitini de tamamlamak mümkün değil. Çünkü küçük bir müzede bile Anadolu eserleri yer alabiliyor. Ancak ‘Eros Başı’ gibi aktif hâlde yürüyen 20’den fazla dosya var. Genel olarak ise yüzlerce iade dosyamız mevcut” ifadelerini kullandı.

ALARM HÂLİNDEYİZ

Kaçakçılıkla Mücadele Dairesi Başkanlığının çalışmaları hakkında da bilgi veren Boz, sözlerine şunları ilave etti: Bizim birkaç çeşit işimiz var. Osmanlı döneminde ülkemizden çıkarılan eserlere dair diplomatik çabalar yürütüyoruz. Bir de günlük operasyonlarımız oluyor. Mesela haber geliyor; yurt dışında bir tırda eserler yakalanıyor ve iade için çabalara başlıyoruz. Devamlı alarm hâlindeyiz.