Bir yay 24 ay

Osmanlı yayı demlenmeyi sever, sabır vardır mayasında, ufak tefektir ama 846 metreye ok atar.

İrfan Özfatura İSTANBUL

Yay deyince aklımıza ne geliyor, bulursun münasip bir dal, eğip bükersin, iki ucuna da bi kınnap bağladın mı tamam. Şipşak 5 dakikada.
Yay ustası Ercan Özek “Evet o da bir yay olur ama” diyor, “hakiki Osmanlı yayı 2 senede yapılabilir anca.”

İki yılda mı?
Ecdadın yazdığı kitaplarda usul erkan belirlenmiş. Biz titizlikle uymaya çalışıyoruz onlara, çünkü binlerce yıllık bir tecrübe var arkasında.

Peki acelemiz var diyelim tez tutsak, üç beş ayda yapsak.
Zaman zaman süreyi sıkıştırmayı denedim ama hiç biri içime sinmedi. Emeğim gitti boşuna. Osmanlı yayı demlenmeyi sever, mayasında sabır var, kıvamını böyle bulur anca.

Malzemesi ağaç değil mi sonunda?
Ağaç sadece içlerinden biri, o da mümkünse akçaağaç. Sonra sığır tendonu (kiriş) toplayacaksın. Elinde kemik ve manda boynuzları olacak. Bütün bunlar itina ile yapıştırılacak. Hazar Denizi’nde yaşayan Mersin balığının hava keselerinden yapılan tutkal (çega) dünyada bir numara. Ecdat kirişi yazın yapıştırır, boynuzu ise saklar kışa. Çatkıyı sonbaharda çatar, tutkalı granül hâle getirmek için rüzgârın sert estiği günleri bekler sabırla. Tendon kurudukça büzülür, sarıldığı ağacı da büker sokar kalıba. Boynuz ise esneklik verir yaya. Dedelerimiz işini aceleye getirmez, mükemmellik neyi gerektiriyorsa onu yaparlar... Zaten aşçı yamağı alırken bile tezcanlıları tercih etmezler. Çünkü kazanını küle gömer yemeğini ivil ivil tıkırdatırlar ocakta. Eğer alevi harlatıp gürletirsen çabuk pişer ama lezzeti olmaz.

Bu yayı herkes kullanabilir mi?
Bizim yaylarımız 20 ile120 kg çekim kuvvetine haizdir, biriyle idman yapar öbürü ile atar. 45 kilonun altındakileri ise verirler kadınlara, çocuklara.

120 kilo germek bilek ister ama...
Evet herkesin harcı değil, ok 250 km’lik bir hıza ulaşır, zırhları deler, tolgaları parçalar.

Oklar da böyle zahmetli mi yapılır?
Osmanlı ok için kalem gibi dalları toplar, en az dört yıl dinlendirilip kurutur kenarda. Bak şu ok kaç yıldır yatıyor ama hâlen canlı aslında. Reçineleri akıyor, sular yürüyor damarlarında. Sakızı ne kadar azalır su yolları ne kadar açığa çıkarsa o kadar makbuldür okçulukta.

Dakikada 30 ok düşmana

Türklerin okları da boyboy, temrenleri çeşit çeşit. Zırh delen ayrı, yelken yakan ayrı. Ayıya başka atıyorlar, kuşa başka. Zaferlerimizde okçuların payı büyük olmuştur, sipahiler at üstünde dakikada 30 ok salar ve nadiren ıskalarlar. Ocakları tekkeleri vardır, derviştirler aynı zamanda. Kendilerinden bilmez yay çektiler mi “Ya Hak!” der, Yaradan’a sığınırlar.
Osmanlı yayı bir metre civarındadır, lakin erbabının elinde piyade tüfeğine döner adeta. Düşünün 846 metreye atar. (Anadolu Hisarı ile Rumeli Hisarı arası 698 metre). Meşhur İngiliz’in yayları 2 metrelik bir alamettir bizimkilerin yarısının yarısına dahi yaklaşamaz. Kaldı ki, küçük yayı taşıması saklaması kolaydır, at üstünde de fevkalade işe yarar. Süvari kolayca sağdan sola geçirir, dönüp arkaya da atar.

At üzerinde ok atmak zor olmalı
Doğru diyorsun, yerde nefesini tutar nişanını alırsın, at üzerinde neyi referans alacaksın, altında hoplayıp zuplayan bir hayvan var sonuçta.
Yayımızı ne kadar övsek de neticede bir sopa, marifet onu kullanan savaşçıda.