Giresun'daki Marsilya! Fransa'dan gelen kiremitlerle yükselen 186 yıllık tarih

Giresun fındığının Fransa yolculuğundan doğan Zeytinlik Mahallesi, iki asırlık bir mimari mirasa ev sahipliği yapıyor. Marsilya kiremitleri ve birbirinin ışığını kesmeyen asırlık konaklarıyla tarihî semt; mübadele acılarına ve apartman furyasına direnerek geçmişi günümüze taşıyor.

İRFAN ÖZFATURA / GİRESUN - Bundan iki asır evvel Giresunlular yelkenlilerine tepeleme fındık doldurur götürüp Fransa’da satarlar. Onca yolu boş dönmemek için inşaat malzemeleri alır yüklerler takalarına. O günlerde Gümüşhane’den Giresun’a gelen madenciler armatörlük ve fındık ticareti ile iyi para kazanır, Zeytinlik Mahallesi’nde köşkler, konaklar yaptırırlar.

Bunlar umumiyetle iki katlıdır, dıştan merdivenleri, dökme demir korkulukları, Marsilya tarzı kiremitleri ve afili balkonları ile dikkat toplarlar. Bahçelerinde mutlaka bir sarnıç ya da kuyuları olur, fırını, ocağı, çamaşırlığı, sebze ve çiçek tarhları, meyve ağaçları ve müştemilat (hizmetçi evi) bulunur.

Sıcak günlerde yemeklerini havuz başında yer, fıskiye keyfi yaparlar. Duvarlar ve parmaklıklar sarmaşıklarla sarılmıştır, hane halkını kem gözlerden ırak tutar. Evler kuşaktan kuşağa aktarılır, aile büyüklerine ait eşyalar korunur kollanır, müzeye döner zamanla.

ON NESİL SONRA...

Kitabelerine bakarsanız bu binaların en ihtiyarı 186 yaşında. Bulundukları saha itibarıyla birbirinin ışığını kesmez, havasına, suyuna, manzarasına mâni olmazlar. 1923’te imzalanan Lozan Anlaşması’nın ardından mübadele mecburiyeti başlar, Zeytinlik Rumları Yunanistan’a yollanır, boşalan evlere Selanik’ten getirilen Türkler yerleştirilir.

Kâğıt üzerinde orada bıraktıkları kadar mülk almaları gerekiyorsa da memur az, vakit mahduttur, Rumeli’de han hamam dükkân bırakanlar mukabilini alamaz, mütekabiliyet sağlanamaz. 1970’lerde başlayan apartman furyasında Zeytinlik semti de ezilip gidecektir, ancak tam zamanında SİT alanı ilan edilir (1976) ve kurtarılır. Seksen civarında bina tescillenip kayda alınır.

Çekirdek aile ile küçülen hane halkı bu büyük mekânların tamir ve tadilatını yapmakta zorlanır. Bir kısmı mülkünü satar makul ve mütevazı binalara taşınır. Fotoğrafa gelen bir semttir, dolanan pişman olmaz.