İran'ın büyük kozu Hürmüz Boğazı: Her krizde "kapanma tehdidi" için kullanıldı

İsrail ve ABD'nin İran'a müdahalesi ve karşı saldırıyla büyüyen savaşın etkileri devam ediyor. Hürmüz Boğazı pek çok defa "kapatılma tehdidi" sayesinden Şii rejimin güç aldığı kozlardan biri oldu.

Hürmüz Boğazı, stratejik önemi ve global petrol ticaretindeki rolü sebebiyle sık sık gerilimlerin merkezinde yer alıyor.

Son 40 yıl içinde İran tarafından resmi ve tam anlamıyla tamamen kapatıldığı bir durum ilk defa 2026 yılında yaşandı.

Ancak bundan önce de kapatılma tehdidi ile dünya devletlerinin ticari olarak tehdit edilmesi söz konusuydu.

"TANKER SAVAŞLARI"

40 yılın önceye gidersek, 1980-1988 İran-Irak Savaşı sırasında yaşanan "Tanker Savaşları" en büyük ticari aksamanın yaşandığı zamanlardan biriydi.

Savaşın ilk haftalarında Hürmüz Boğazı hakkında tıpkı bugünkü gibi manzara ortaya çıktı.

O yıllarda İran boğazı tamamen kapatmadı ancak Irak'ın petrol ihracatını engellemek için gemilere saldırdı. Bu ise diğer ülkelerin ticaretine ciddi şekilde zarar verdi.

Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi'nin çağrısı 30 Eylül 1980 tarihli Türkiye gazetesi haberinde şöyle yer aldı:

"GÜVENLİK KONSEYİ 2. DEFA ATEŞKES ÇAĞRISINDA BULUNDU"

Irak: İşgal ettiğimiz topraklardan çıkmayacağız

İran: Son düşman çıkıncaya kadar savaşacağız

Irak-İran harbi bütün şiddetiyle devam etmektedir. Çeşitli kaynaklar, harbin gittikçe yayıldığını, taraflar arasında anlaşma sağlanamadığını bildirmişlerdir. Bu arada BM Güvenlik Konseyi ikinci defa toplanarak her iki ülkeye de ateşkes çağrısında bulunmuştur.

Irak Devlet Başkanı Saddam Hüseyin tertiplediği bir basın toplantısında İran topraklarından çıkmayacaklarını açıklamıştır. İran Devlet Başkanı Beni Sadr ise, “Son düşman çıkıncaya kadar savaşa devam edeceklerini” söylemiştir.

Diğer taraftan iyi niyet heyetlerinin de yaptıkları teşebbüslerden bir netice alamadıkları bildirilmiştir.

SADDAM HÜSEYİN’İN TEKLİFİ

Saddam Hüseyin, Irak silahlı kuvvetlerinin İran karşısında sağladığı üstünlükten sonra İran’ın da Irak’ın kanunî haklarına, toprak bütünlüğüne ve millî egemenliğine saygı duymasını; akarsular ve denizlerdeki egemenliğini kabul etmesini ve Küçük Tomb, Büyük Tomb ve Abu Musa adalarındaki işgali kaldırması gerektiğini savunmuştur.

Irak Devlet Başkanı Hüseyin, konuşmasının son bölümünde İran’dan Irak’ın ve bölgedeki öteki ülkelerin iç işlerine karışmamasını da istemiştir.

İRAN DEVLET BAŞKANI BÜTÜN DÜNYAYA MEYDAN OKUDU: “HÜRMÜZ BOĞAZI’NI KAPATABİLİRİZ”

İran Devlet Başkanı Ebülhasan Beni Sadr, İran’ın Körfez bölgesinde yalnızlığa itilmesi hâlinde Hürmüz Boğazı’nı kapatabileceklerini söylemiştir.

“Newsweek” dergisine bir demeç veren İran Devlet Başkanı Beni Sadr, Hürmüz Boğazı’nın kapatılması ihtimalinin bulunduğunu bildirmiştir. Beni Sadr, “Eğer her yönden saldırı ile karşılaşırsak hiçbir şey yapmadan oturacak değiliz. Gücümüze göre elimizden geleni yapacağız.” demiştir.

Beni Sadr, İran-Irak savaşının 52 Amerikalı rehinenin durumunda bir değişiklik yaratmadığını söylemiş, “Ancak uluslararası durum kötüleşirse bu, rehineler için de kötü olur.” demiştir.

YAKIN TARİHİN KRİZLERİ

Yakında dönemde de iki krizli dönem atlatıldı.

• 2011-2012 Krizi: Nükleer program nedeniyle uygulanan yaptırımlara tepki olarak boğazı kapatma tehdidinde bulunulmuş, ancak ABD donanmasının varlığıyla bu gerçekleşmemiştir.
• 2019-2024: ABD'nin nükleer anlaşmadan çekilmesi sonrası körfezde tankerlere yönelik el koyma operasyonları ve sabotajlar yaşanmış, ancak geçişler kontrollü de olsa devam etmiştir.

Son 40 yılda İran, boğazı kapatmayı bir diplomatik koz olarak defalarca kullanmış ancak bu tehditleri fiziksel bir blokaja dönüştürmedi.

İran'ın dini lideri Hamaney'in öldürülmesi ise bir ilke yol açtı.

İran Devrim Muhafızları 28 Şubat 2026'dan itibaren boğazın "kapatıldığını" ilan ederek gemilere geçiş izni verilmeyeceğini duyurdu.