Katılım bankacılığında teverruk işlemi nasıl yapılır?
Katılım bankacılığı uygulamalarında sıklıkla gündeme gelen finansman yöntemlerinden biri olan teverruk İslam hukuku açısından belirli kurallar çerçevesinde değerlendirilir. 4 Nisan 2019 tarihli karar kapsamında teverruk işlemlerinin kapsamı, türleri ve uygulanma şartları net şekilde belirlenmiştir.
- Teverruk, doğrudan nakit temini yerine ticari bir işlem üzerinden finansman sağlamayı amaçlar.
- Basit teverruk, bireysel olarak ve belirli şartlar altında gerçekleştirildiğinde fıkhen caiz kabul edilir.
- Basit teverruk için malın vadeli satışa uygun olması, akitlerin genel meşruiyet şartlarını taşıması, emtianın akit anında mevcut ve muayyen olması, akitlerin birbirinden bağımsız ve muvazaadan uzak olması ve emtianın müşteri tarafından kabz edilmesi gerekir.
- Organize teverruk, finansal sistem içinde yapılandırılmış ve bankalar aracılığıyla sunulan bir modeldir; amacı doğrudan nakit elde etmek olduğu için faizli işlemlere benzerlik taşır ve İslam hukukunca tasvip edilmez.
Katılım bankacılığı sisteminde yer alan teverruk faizsiz finans prensipleri açısından hassas bir başlıkta ele alınır. Yapılan düzenlemeler, işlemin ticari gerçekliğe dayanmasını ve yalnızca ihtiyaç halinde kullanılmasını esas alır. Peki, katılım bankacılığında teverruk işlemi nasıl yapılır?
KATILIM BANKACILIĞINDA TEVERRUK İŞLEMİ NASIL YAPILIR?
Teverruk nakit ihtiyacını karşılamak isteyen bir kişinin, vadeli olarak bir mal satın alıp ardından bu malı üçüncü bir kişiye peşin satması esasına dayanıyor.
Teverruk yöntemi doğrudan nakit temini yerine ticari bir işlem üzerinden finansman sağlamayı amaçlıyor.
İllem için kişi önce bir emtiayı vadeli olarak satın alıyor, ardından aynı emtiayı başka bir alıcıya peşin olarak satarak nakde ulaşıyor. Bu sayede de finansman ihtiyacı dolaylı bir ticari süreçle karşılanmış oluyor.
BASİT TEVERRUK VE ORGANİZE TEVERRUK FARKI NEDİR?
Basit teverruk bireysel olarak gerçekleştirilen ve belirli şartları sağlayan işlemleri kapsıyor. Temel şartların yerine getirilmesi halinde basit teverruk fıkhen caiz kabul ediliyor.
Basit teverruk için temel şartlar;
Malın vadeli satışa uygun olması yani altın, gümüş ve para dışında bir mal (emtia) olması
Akitlerin genel meşruiyet kartlarını taşıması
Emtianın akit anında mevcut ve muayyen olması
Akitlerin birbirinden bağımsız ve muvazaadan uzak olması
Emtianın müşteri tarafından hakiki veya hükmi olarak kabz edilmesi
Buna karşılık organize teverruk da genellikle finansal sistem içinde yapılandırılmış ve bankalar aracılığıyla sunulan bir modeldir. Bu tür işlemlerde amaç doğrudan nakit elde etmek olduğu için yapılan değerlendirmelerde faizli işlemlere benzerlik taşır. Bu nedenle organize teverruk yöntemi İslam hukukunca tasvip edilmemektedir.
Günümüzde uygulanan şekliyle teverruk işlemine sadece ciddi ihtiyaç halinde ve faizden kaçınmak amacıyla müracaat edilebilir.
Bunun için de ilave olarak şu şartlara da riayet edilmesi gerekir:
- Nakit ihtiyacı karşılama amacıyla vadeli olarak emtia alan özel ya da tüzel kişi, aldığı emtiayı satın aldığı kişiyi (bankayı)herhangi bir şekilde devreye sokmadan bizzat kendisi ya da emtiayı satın aldığı kişi (banka) dışında bir vekil vasıtasıyla satmalıdır.
- Satın alınan emtia araya başka işlemler sokularak da olsa ilk satıcısına dönecek şekilde bir organizasyon olmamalıdır.
