30 milyon belge, milletin hizmetinde! Dijital dönem başlıyor

Osmanlıdan günümüze 30 milyon belgenin bulunduğu TBMM’nin hafızasında dijital dönem başlatıldı. 1908’den bu yana bütün Meclis tutanakları halkın hizmetine sunuluyor.

ESMA ALTIN / ANKARA - Dünyanın en eski ve en büyük kütüphanelerinden biri olan TBMM Kütüphanesi, arşivinde başlattığı dijitalleşme projesi ile milyonlarca belgeyi vatandaşın erişimine açıyor.

Meclis Kütüphanesi Başkanı, Arşiv Uzmanı ve Tarihçi Azmi Güler, kütüphanenin envanterine ilişkin bilgi verdi.

Güler, 1908-1920 Osmanlı dönemi Meclis tutanakları ile 1920’den günümüze TBMM Genel Kurul tutanaklarına kütüphanenin internet sitesi üzerinden tam metin olarak erişilebildiğini söyledi. Güler, kütüphane koleksiyonunda yaklaşık 353 bin kitap, 65 bin cilde yakın dergi, 30 bin 553 cilt gazete, 1.067 harita, 118 yazma eser ve 1.552 nadir eser başta olmak üzere toplam 30 milyon belgenin yer aldığını kaydetti.

ÖZEL ALANDA GÜVENDE

Kütüphanenin birçok önemli tarihi belgeyi barındırdığını söyleyen Güler, İkinci Meşrutiyet’in ilanı sonrasında kurulan Meclis-i Mebusan’dan bugüne uzanan Meclis tutanaklarının, 1950-1960 arasındaki Demokrat Parti dönemi evraklarının ve 1960 Yassıada belgelerinin bunlar arasında olduğunu söyledi. Güler bu belgelerin halkın erişimine açık hâle getirildiğini ifade etti.

İlk Meşruiyet sonrasında kurulan Meclis-i Mebusan tutanaklarının ise Çırağan Sarayı’ndaki yangında kül olduğunu belirten Azmi Güler, Meclis’e bağlı 1920-1927 yılları arasında çalışan İstiklal Mahkemesi arşivlerinin ise özel güvenlikli bir alanda muhafaza edildiğinin bilgisini verdi.

91 GAZETE DİJİTALDE

Süreli yayınların dijitalleşmesi konusunda başlatılan proje ile 1831 yılında Osmanlı döneminde yayınlanan ilk gazete olan Takvim-i Vekāyi’den günümüze kadar yayınlanan ulusal ve uluslararası tüm gazete ve dergilerin dijital arşivleme çalışmalarının devam ettiğini ifade eden Güler, geliştirilen alt yapı sayesinde gazete ve dergilere yüksek çözünürlükte erişim sağlanabildiğini ve üzerlerinde kopyalama dahi yapılabildiğini aktardı.

Azmi Güler “Ekim 2025 tarihi itibarıyla 790 başlık dergi ve 91 ulusal gazete yayınlandıkları günden itibaren günümüzdeki sayıya kadar okunabiliyor. Açık erişim sistemimizi de ortalama 5 milyon kişi kullanıyor. Dijital görüntü sayısı 10 milyon üzerinde şu an” dedi.

Bu çalışmanın özellikle akademik camiada yüksek lisans, doktora öğrencileri ile birçok araştırmacıya büyük bir hizmet sunacağını bildiren Meclis Kütüphanesi Başkanı Güler, bu belgelerin tüm vatandaşların erişimine açık olduğunu ekledi. Güler, dijital arşiv kapasitesini genişletmek için ayrıca 12 bin e-Kitap’ın da sisteme aktarılacağı bilgisini verdi.

EŞSİZ 118 YAZMA ESER

Meclis Kütüphanesinde, dünyanın başka hiçbir yerinde bulunmayan en önemli 118 yazma eser de yer alıyor. Bunlardan biri Birinci Dünya Savaşı döneminde Sibirya’daki esir kampındaki tutsaklar tarafından el yazısı ile kaleme alınan “Vaveyla (Çığlık) isimli dergi.

Dergide yer alan resimler, süslemeler ve motiflerin tamamı el işi yapılmış. Eski harfli Türkçe ile kaleme alınan derginin başlığında “Haftalık her şeyden bahis, ciddi, mizahi mecmuadır” ifadesi yer alıyor. Derginin her nüshasının başında Rusça bir mühür bulunuyor. Bu mührün “görülmüştür” mührü olabileceği belirtiliyor.

Bir diğer önemli yazma eser ise hicri 1283 (miladi 1867) yılında kaleme alınan, Buhara Emîrliği tarafından TBMM Kütüphanesine hediye edilen dış kapağı Özbek motifleriyle süslenen ve Emîr Timur için özellikle hazırlanan el yazması Kur’ân-ı kerim.

'HAKİKAT' DE ARŞİVDE

Meclis Kütüphanesi Başkanı Güler ile dünyada eşi benzeri olmayan merkezi gezme fırsatı bulduk. Kütüphanede gazetemizin “Hakikat” isimli 22 Nisan 1970 yılında yayınlanan ilk sayısını da inceledik. İlk sayısı “Yedek subaylık 1972’de kura ile olacak” manşetiyle basın hayatına başlayan gazetemiz Meclis Kütüphanesinde başlatılan dijital arşiv çalışmalarına dâhil edilerek, bugüne kadar yayınlanan tüm sayılarına dijital arşivden erişim sağlanabiliyor.