Uzmanlardan yaz tatilinde “summer slide” uyarısı: Çocuklarda yaz kaybına dikkat!

Yaz tatili çocuklar için eğlence ve dinlenme anlamına gelse de uzmanlar aileleri önemli bir konuda uyarıyor. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Vefik Arıca, "Beyin tatile çıkmaz" diyerek, yaz aylarında zihinsel gelişimin desteklenmemesi halinde çocukların 3 ayda öğrendiklerinin yüzde 39'unu unutabileceğini söyledi.

ZİYNETİ KOCABIYIK’IN HABERİ - Bilim dünyasında "summer slide" (yaz kaybı) olarak tanımlanan süreçte çocuklar, okul döneminde kazandıkları bilgilerin önemli bir kısmını unutabiliyor. ABD'de 18 milyon ilkokul öğrencisi üzerinde yapılan araştırmaya göre çocukların yüzde 52'si yaz tatilinde ciddi öğrenme kaybı yaşıyor. Araştırma, öğrencilerin bir eğitim yılında öğrendiklerinin ortalama yüzde 39'unu yalnızca üç aylık tatilde kaybettiğini ortaya koyuyor.

EN BÜYÜK KAYIP MATEMATİKTE

Prof. Dr. Arıca'nın paylaştığı verilere göre yaz aylarında matematik kazanımlarının yüzde 27 ila 34'ü, okuma becerilerinin ise yaklaşık yüzde 20'si unutuluyor. Bu da çocukların ortalama 2-3 aylık matematik, 1-2 aylık okuma seviyesini kaybetmesi anlamına geliyor.

Uzmanlara göre bu kayıp her yaz tekrarlandığında tablo daha da ağırlaşıyor. Yaz dönemlerinde öğrenme kayıpları telafi edilmeyen bir çocuk, beşinci sınıfa geldiğinde akranlarının 2,5 ila 3 yıl gerisinde kalabiliyor.
Ancak uzmanlar umut veren bir gerçeğin de altını çiziyor. Yaz boyunca kitap okuyan, oyun oynayan, keşfeden ve merak eden çocuklarda bu kayıpların büyük ölçüde önlenebildiği, hatta bazı çocukların akademik olarak akranlarının önüne geçebildiği belirtiliyor.

EKRAN SÜRESİ ARTTIKÇA RİSK BÜYÜYOR

Yaz tatilinde çocukların ekran başında geçirdiği sürenin artması ise uzmanların en fazla dikkat çektiği konular arasında yer alıyor.

Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre 6-15 yaş grubunda internet kullanım oranı 2021'de yüzde 82,7 iken, 2024 yılında yüzde 91,3'e yükseldi.

Prof. Dr. Arıca, ekranın tamamen zararlı olmadığını ancak uykunun, fiziksel aktivitenin, kitabın ve aile iletişiminin yerini almasının ciddi sorunlara yol açtığını vurguladı.

Bilimsel araştırmalar, günde dört saatin üzerinde ekran kullanan çocuklarda kaygı belirtilerinin yüzde 12,3'ten yüzde 27,1'e, depresyon belirtilerinin ise yüzde 9,5'ten yüzde 25,9'a yükseldiğini gösteriyor. Uzun ekran süresinin obezite riskini de yaklaşık yüzde 30 artırdığı belirtiliyor.

Özellikle kısa ve hızlı videoların çocuk beynini sürekli yeni uyaranlara yönlendirdiğini belirten uzmanlar, bunun dikkat süresini kısaltabileceğine ve çocukların kitap okurken ya da ders çalışırken daha çabuk sıkılmasına neden olabileceğine dikkat çekiyor.

AİLELERE ALTIN KURAL

Uzmanların ailelere önerisi ise oldukça net: "Önce uyku, sağlıklı beslenme, açık hava, oyun, kitap ve aile sohbeti... Ekran ise bunlardan sonra ve mutlaka süre sınırıyla kullanılmalı."

Uzmanlar ayrıca yatmadan önceki son bir saatte ekran kullanılmamasını, çocukların odasında telefon ve tablet bulundurulmamasını ve ebeveynlerin de koydukları kurallara uyarak çocuklara örnek olmasını öneriyor. Çünkü çocuklar, en çok gördüklerini model alıyor.