Dünyanın "ölü şehri" Norsilk'te hayat: Nehirler kırmızı akıyor, gelenin ömrü 10 yıl kısalıyor

Dünyanın en kuzeyinde yer alan, karayolu bağlantısı olmayan ve yabancılar için özel izin gerektiren Norilsk, Rusya'nın en karanlık sırlarından birini saklıyor. Eski Gulag mahkumlarının inşa ettiği 170 bin nüfuslu bu şehirde nehirler “kırmızı” akıyor, ölü topraklarında tek bir bitki yetişmiyor.

Kuzey Kutup Dairesi'nin yaklaşık 400 kilometre ötesinde, karayolu bağlantısı olmayan ve yabancılar için özel izin gerektiren Norilsk, “ölüm şehri” olarak anılıyor. Bir zamanlar Sovyet lider Joseph Stalin'in Gulag mahkumları tarafından zorla inşa edilen bu izole sanayi kenti, bugün küresel nikel ve paladyum madenciliği merkezi olmasının bedelini ağır bir çevre felaketiyle ödüyor.

HER YIL 2 MİLYON ZEHİRLİ GAZI ATMOSFERE VERİYOR

170 bini aşkın nüfusa sahip Norilsk, dünyanın en büyük madencilik ve metalürji kompleksi olan Norilsk Nickel’in egemenliği altında+ bulunuyor. Şirket, bölgedeki nikel, bakır ve kobalt rezervleri sayesinde devasa bir ekonomik güç oluştururken, geride her yıl atmosfere iki milyon tondan fazla zehirli gaz bırakan bir çevre felaketi alanı bırakıyor.

Özellikle kükürt dioksit emisyonlarında dünya lideri olan şehirde, insanların ömrü Rusya ortalamasından 10 yıl daha kısa yaşıyor. Şehrin 80 kilometre güneyindeki topraklardaki bitiki örtüsü ve canlılar ise ölü durumda.

NEHİRLER NEDEN KIRMIZI AKIYOR?

Norilsk’in çevresel kabusu yalnızca hava kirliliğiyle sınırlı değil. Bölgedeki Daldykan ve Ambarnaya nehirleri, geçmişte defalarca sanayi atıkları yüzünden kan kırmızısı akmasıyla uluslararası alanda gündeme geldi. 

KİRLİLİK NE KADAR YAYILDI?

Ancak en büyük kriz, Mayıs 2020'de bir Norilsk Nickel santralindeki yakıt tankının çökmesiyle yaşandı. 21 bin ton dizelin Arktik nehirlerine dökülmesiyle yaşanan bu olay, kutup bölgesinin en büyük endüstriyel sızıntısı olarak tarihe geçti ve Kremlin'i federal acil durum ilan etmeye zorladı.

Sızıntının ardından şirket, çevre koruma için üst düzey bir yönetici atayarak sorumluluk aldığını açıklasa da, halkın ve uzmanların iddiaları durumu farklı bir boyuta taşıdı. Sızıntının şirketin kabul ettiğinden çok daha uzağa, 1200 km uzunluğundaki Pyasino Gölü'nün ötesine yayıldığına dair kanıtlar buldu. 

KİRLİLİĞİN TEMEL NEDENİ NE?

Norilsk'teki Sovyet dönemi altyapısının büyük bir kısmı, son yıllarda iklim değişikliğinin hızlandırdığı permafrost (donmuş toprak) erimesi üzerine inşa edilmiş durumda. Uzmanlar, dizel sızıntısının birincil nedeninin de eriyen permafrostun yol açtığı yapısal zayıflık olabileceğini belirtti.

Öte yandan, dış dünyayla bağlantısı yıllarca uydu üzerinden sağlanan bu izole şehirde, 2025'in Mart ayından itibaren kameralarla sağlanmaya başladı. 
 

Şehirdeki otobüs durakları, bina girişleri ve kavşaklar dahil olmak üzere bin .300'den fazla kameranın tamamı, yüz tanıma teknolojisi ve 30 günlük kayıt depolama kapasitesine sahip merkezi bir gözetim sistemine bağlandı.

Bu, durum Norilsk sakinleri için çevresel felaketlerin yanı sıra, mahremiyetin de büyük ölçüde ortadan kalktığı yeni bir dönemin başlamasıyla sonuçlandı.