Savaş yayılacak, ekonomiler çökecek: İki büyük korku dünyayı sardı

İran savaşın bölgesel çatışmaya dönüşme riski ile Hürmüz krizinin gıda ve enerji fiyatlarını uçurması dünyayı panikletti.

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş birinci ayını geride bırakırken, Amerika’nın bir kara harekâtı yapma ihtimalinin arttığı belirtiliyor.

Pentagon’un İran’da özel operasyon birimleri ve piyade birliklerini içeren haftalar sürecek kara operasyonlarına hazırlandığı, ABD Başkan Donald Trump’ın ise bu planları onaylayıp onaylamayacağının henüz belirsiz olduğu iddia edilirken, bölgede gerilim en üst seviyeye çıktı.

Askerî nakliye uçakları ve gemilerle daha önce 7 bini aşkın askerini İran çevresinde konuşlandıran ABD, son olarak “USS Tripoli” hücum gemisi ile 3.500 deniz piyadesini daha bölgeye getirdi. Söz konusu geminin askerlerin yanı sıra nakliye ve taarruz savaş uçaklarına ev sahipliği yaptığı belirtildi.

KARA HAREKÂTI RİSKLİ

Washington Post (WP) gazetesinin isimleri açıklanmayan, konuyla ilgili bilgi sahibi Beyaz Saray kaynaklarına dayandırdığı haberinde, Başkan Trump’ın onay vermesi hâlinde nakledilen kara harekâtının başlayacağı ve bunun haftalar boyu süreceği ileri sürüldü.

Yetkililer, yeni bir planla ABD’nin İran’a yönelik saldırılarının ilk dört haftasına kıyasla çok daha riskli bir aşamaya geçileceğine dikkati çekiyor. Planın, Amerikan birlikleri için önceki döneme kıyasla ciddi tehlikeler barındırabileceği ifade ediliyor.

ASKER KAYIPLARI KORKUTUYOR

ABD basınındaki diğer haberlere göre, kara harekâtı sonucunda yüzlerce asker kaybı yaşanacağı, bu yüzden Trump’ın hâlen karar veremediği kaydediliyor. Kendi seçmeni dâhil Amerikan halkının yüzde 80’lik bölümünün kara harekâtına karşı olduğu ifade edilen haberlerde, asker ölümlerinin artması hâlinde Başkan Trump’a desteğin yüzde 10’lar seviyesine inebileceğine dikkat çekiliyor.

AİLELERİNİZLE VEDALAŞIN!

Bu arada, ABD Deniz Piyade Kuvvetleri tarafından 35 bin yedek askere mektup gönderildi. Savaşın başladığı belirtilerek askerlerden aileleriyle vedalaşmaları istenen mektupta “Çöl kıyafetleriniz hazır mı?’ diye soruldu.

Mektupta şu ifadelere yer verildi:

Size doğrudan soruyorum: Gerçekten konuşlanmaya, savaşmaya ve kazanmaya hazır mısınız? Yetenekleriniz keskin mi, standartlarınız yüksek mi ve teçhizatınız derhâl harekete geçmeye hazır mı? Çöl MARPAT üniformanız kolayca erişilebilir mi, ekipmanınız toplanmış ve çıkmaya hazır mı, yoksa evinizin bir köşesinde mi duruyor? Ailenizin işleri düzen içinde mi? Çağrı geldiğinde hazırlık sorgulanmayacak, varsayılacaktır. Tarih bizden bugün, yarın ve her gün hazır olmamızı talep ediyor. Savaş başladı!

GİRMEK KOLAY, KORUMAK ZOR

Öte yandan emekli subaylar ve strateji uzmanları, İran topraklarını ele geçirmenin askerî olarak mümkün olduğunu ancak buralarda tutunmanın büyük bir risk taşıdığını düşünüyor. Özellikle Hark Adası gibi küçük bir alanda ABD askerlerinin İran’ın füze ve İHA yağmuruna açık hedef hâline gelebileceği uyarısı yapıldı. Uzmanlar “Adayı ele geçirmek zor değil, asıl zor olan oradaki adamlarınızı korumak” diyerek muhtemel bir “Vietnam sendromu” riskine değindi.

İRAN: KARAYA AYAK BASMALARINI BEKLİYORUZ

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, ABD’nin sunduğu 15 maddelik çözüm planını “savaşta elde edilemeyen sonuçların diplomasi masasında aranması” olarak nitelendirdi.

Washington’un samimi olmadığını savunarak, ABD ordusuna yönelik sert uyarılarda bulunan Kalibaf “Düşman açıkta müzakere ve diyalog mesajları gönderirken, gizlide bir kara harekâtı için planlar yapıyor. Şunu bilmiyorlar ki; adamlarımız Amerikan askerlerinin karaya ayak basmasını bekliyor. Karaya çıktıkları an onlara dünyayı dar edeceğiz ve bölgedeki ortaklarını sonsuza kadar cezalandıracağız. Gelin, ABD askerini ateşe vermek için bekliyoruz. ABD’li komutan ve askerler Basra Körfezi’nde köpekbalıklarına yem olacaktır. Füzelerimiz yerinde duruyor, azmimiz her zamankinden daha güçlü” dedi.

KITLIK KORKUSU DÜNYAYI SARIYOR

Orta Doğu’daki jeopolitik gelişmeler ve İran'ın kapattığı Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan sevkiyatlardaki aksamalar, küresel gübre arz zincirinde teknik ve lojistik değişimlere yol açıyor.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), bölgedeki tanker trafiğinin yüzde 90 düşmesinin küresel gıda güvenliği için “sistematik bir şok” oluşturduğu uyarısında bulundu.

Enerji arzındaki darboğaz ve lojistik blokaj, gübre tesislerini birer birer üretim durdurmaya zorlarken, aşırı artan maliyetler, dünya genelinde yeni ve daha şiddetli bir gıda enflasyonu dalgasını tetikliyor.
Gübre fiyatları, üretim maliyetlerinin yüzde 80 ila yüzde 90’ını oluşturan doğalgaz fiyatlarına doğrudan bağımlı seyrediyor. Çatışma dönemlerinde artan enerji maliyetleri, tarımsal verimlilik ve gıda arz güvenliği üzerinde ciddi riskler oluşturuyor.

Analistler, krizin sürmesi hâlinde azotlu gübre fiyatlarının mevcut seviyelerin iki katına çıkabileceği, fosfat fiyatlarının ise yüzde 50’den fazla artabileceği konusunda uyarıyor. Bu tablo, hâlihazırda yüksek girdi maliyetleriyle boğuşan küresel tarım sektörü için “yönetilemez” bir mali yük anlamına geliyor.

ÜLKELER TASARRUFA BAŞLADI

Öte yandan, ülkeler petrol fiyatlarında yaşanan artışın etkileriyle mücadele amacıyla enerji tüketimini azaltmaya yönelik tedbirle uygulanmaya başladı.

Mısır’da tasarruf önlemleri kapsamında dükkanlar erken kapandı, sokaklar karanlığa büründü. Restoranlar ve perakende mağazaları haftanın beş günü saat 21.00’de, hafta sonları ise 22.00’de kapanacak.

Avustralya’nın iki eyaletinde yakıt maliyetleri ve tedarik riskleri sebebiyle toplu taşıma hizmetlerinin ücretsiz olacağı duyuruldu. Vatandaşa “Özel otomobiliniz yerine toplu taşımayı kullanın” çağrısı yapıldı.

Bangladeş, üniversiteleri erken tatile soktu.

İngiltere’de sürücülerden gereksiz uzun yolculuklardan kaçınmaları istendi. Sürücülerden hız limitlerini en az 10 kilometre düşürmeleri istendi. Bazı şehirlerde dönüşümlü trafik plakası uygulaması başlatılıyor.

Hindistan’da restoranlar, tüp gaz sıkıntısı sebebiyle menülerini değiştirmek ya da geçici olarak kepenk indirmek zorunda kaldı. Ocakta pişirilecek yemeklerden vazgeçilmesi istendi.