Eşel-mobil sistemi nedir, motorin fiyatlarını nasıl etkileyecek? Eşel-mobil sisteminin işleyişi

Ortadoğu’daki savaş ateşinin brent petrolü 80 dolar eşiğine taşıması, Türkiye’de motorin fiyatlarını 70 TL sınırına getirdi. Fahiş artışın vatandaşa yansımaması için "eşel mobil" sisteminin değerlendirildiği ortaya çıktı. Peki, eşel-mobil sistemi nedir? Eşel-mobil sistemi motorin fiyatlarını nasıl etkileyecek?

Eşel-mobil sistemi, akaryakıt fiyatlarında uluslararası petrol fiyatları veya döviz kurundaki artışların tüketiciye doğrudan yansımamasını sağlamak amacıyla uygulanan bir mekanizma olarak biliniyor. Sistem, fiyat artışlarının Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) üzerinden dengelenmesi esasına dayanıyor.

Akaryakıt fiyatları Türkiye’de Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından belirlenen bir formül çerçevesinde hesaplanıyor. Formülde yer alan bazı unsurlar (örneğin bayi payı) kesin olarak bilinmediğinden, formüle göre hesaplanan fiyatı, dolayısıyla, eşel-mobil uygulaması olmadığı takdirde geçerli olacak akaryakıt fiyatlarını tam olarak hesaplamak mümkün değildir. Bu nedenle, akaryakıt fiyatlarının döviz kuru ve petrol fiyatı gibi temel maliyet kalemleriyle modellenerek tahmin edildiği bir çerçeve esas alınmıştır.

2018 YILINDA UYGULANMIŞTI

2018 yılı Mayıs ayında uygulamaya giren eşel-mobil uygulaması, döviz kuru, petrol fiyatı veya bütan/propan fiyatı gibi maliyet unsurlarındaki yükselişlere bağlı olarak akaryakıt fiyatlarında gerçekleşecek artışların maktu ÖTV indirimiyle telafi edilmesini sağlamıştır. Diğer bir deyişle, bu uygulama akaryakıt fiyatları için bir üst sınır oluşturmuş, bu üst sınır ise uygulamanın yürürlüğe girdiği tarihteki akaryakıt fiyatları olarak belirlenmiştir.

Böylelikle, finansal piyasalardaki oynaklığın yüksek olduğu ve Türk lirasının değer kaybı eğiliminin gözlendiği bir dönemde doğrudan ve dolaylı etkileriyle ekonomide geniş bir yayılıma sahip akaryakıt fiyatları sabitlenerek muhtemel enflasyon baskıları önemli ölçüde sınırlanmıştır.