Unutkanlık riskini 20 yıl önceden bileceğiz: Bir tüp kandan alzaymıra erken teşhis

Dünya çapında 55 milyondan fazla kişiyi pençesine alan alzaymır hastalığında tarihî bir dönüm noktasına girildi. Yeni yayımlanan çığır açıcı bir araştırma, henüz hiçbir belirti yokken hastalığın ne zaman başlayacağını tek bir kan testiyle önceden haber veriyor.

ZİYNETİ KOCABIYIK- Tıp dünyası, yaşlanan nüfusun en büyük korkusu hâline gelen alzaymırla mücadelede “savunma”dan “atağa” geçiyor.

İsveç’teki Lund Üniversitesi araştırmacıları tarafından yürütülen ve prestijli Nature Medicine dergisinde yayımlanan kapsamlı çalışma, tıp tarihinde yeni bir sayfa açtı. Geliştirilen yeni yöntem, basit bir kan örneği üzerinden yapılan analizle, bir kişinin kaç yıl içinde alzaymır belirtileri göstermeye başlayacağını yüksek doğrulukla tahmin edebiliyor.

BEYNİN ERKEN UYARI SİNYALİ: P-TAU217

Araştırmaya göre kanda bulunan p-tau217 adlı özel bir protein, alzaymırın erken dönemde teşhisini mümkün kılıyor. Bu proteinin, beyinde sinsi bir şekilde biriken amiloid plakları ve tau protein yumakları ile doğrudan ilişkili olduğunu belirten bilim adamları, bu proteinin kandaki seviyesini yapay zekâ destekli biyobelirteç modelleri kullanarak tespit ediyor ve henüz zihinsel bir kayıp yaşanmadan hastalığı teşhis ediyor.

20 YIL ÖNCESİNDEN TAHMİN EDİLEBİLİYOR

Lund Üniversitesinin koordinatörlüğünde gerçekleştirilen ve binlerce kişilik veri setinin incelendiği çalışmanın bulguları oldukça çarpıcı. Araştırma hastalığın klinik belirtileri ortaya çıkmadan üç ila dört yıl önce kesin tahmin yapılabileceğini ortaya koyuyor. Bazı vakalarda, beyindeki değişimlerin hızı izlenerek hastalığın 10 hatta 20 yıl sonra başlayacağı modellenebiliyor.

TEDAVİDE 'ALTIN ÇAĞ' BAŞLIYOR

Bu gelişme bir “tedavi” olmasa da, alzaymır ile savaşta en güçlü silah olan “erken müdahale” için hayati bir önem taşıyor. Çünkü mevcut ilaçlar, beyin hücreleri henüz ölmeden kullanıldığında çok daha etkili sonuçlar veriyor. Riskli kişiler erkenden belirlenerek, hayat tarzı değişiklikleri ve koruyucu tedaviler kişiye özel planlanabiliyor. Ayrıca elde edilen bilgiler sayesinde ilaç araştırmalarının sonuçları daha kısa sürede ve doğru olarak alınabilecek.

HENÜZ YOLUN BAŞINDAYIZ

Bilim dünyasını heyecanlandıran bu yöntem, şu an için hastanelerde rutin bir test olarak sunulmuyor. Yöntemin yüzde yüz güvenilirliğe ulaşması için daha geniş ve farklı etnik kökenlerden gelen gruplar üzerinde doğrulanması gerekiyor. Ancak uzmanlar bu çalışmanın, alzaymırı teşhis etmekten bir adım öteye geçip “geleceği öngörme” aşamasına geçişin en somut örneği olduğu görüşünde birleşiyorlar.