Dünyada bir ilk! Yapay zeka ilk kez doğada bulunmayan yaşayabilir virüsler üretti

Stanford Üniversitesi ve Arc Institute araştırmacıları, yapay zeka modeli Evo’yu kullanarak doğada örneği bulunmayan yaşayabilir virüs genomları geliştirdi.

Stanford Üniversitesi ve Palo Alto’da bulunan Arc Institute bünyesindeki bilim insanları, biyoteknoloji ve yapay zeka alanında tarihi bir kırılma noktasına imza attı. Yürütülen çalışmada, doğadaki DNA yapı kalıplarını öğrenen bir yapay zeka modeli, sıfırdan sentetik virüs "tarifleri" oluşturarak yaşayabilir yeni virüsler üretti.

Scence dergisinde yayımlanan araştırmaya göre; mevcut viral genleri kopyalamanın ötesine geçilerek tamamen yeni biyolojik dizilimlerin yapay zeka tarafından tasarlanabildiği belirlendi.

"CHATGPT BİYOLOJİK KODLARI YAZDI"

Araştırmacılar, OpenAI tarafından geliştirilen ve dil modellerine benzer bir mantıkla çalışan Evo adlı yapay zeka modelini kullandı. Kelimeler yerine yaklaşık 9 trilyon nükleotid (DNA yapı taşı) içeren genetik verilerle eğitilen Evo, biyolojik gramer kurallarını kendi kendine öğrendi.

Evo Phi X-174 adlı doğal bir virüs ve akrabalarına ait yaklaşık 15 bin genetik dizi üzerinde eğitildikten sonra, 700 bin potansiyel yeni genom versiyonu tasarladı. Bilim insanları bu tasarımlar arasından seçilen 285 dizilimi laboratuvar ortamında sentezleyerek bakterilere enjekte etti. Yapılan testler sonucunda, 16 sentetik genomun tam anlamıyla yaşayabilir yeni virüsler ürettiği tespit edildi.

DOĞAL TÜRLERDEN DAHA HIZLI ÇOĞALDILAR

Laboratuvar ortamında E. coli bakterilerini enfekte eden yapay zeka tasarımı virüsler, konak hücreleri parçalayarak başarıyla çoğaldı. Hatta üretilen sentetik virüslerden bazılarının, doğada bulunan orijinal Phi X-174 virüsünden daha hızlı çoğaldığı ve en az doğal türler kadar dirençli olduğu gözlemlendi.

Çalışmaya dahil olmayan Manchester Üniversitesi'nden sentetik biyolog Patrick Cai, gelişmeyi "büyük bir dönüm noktası" olarak nitelendirirken; Oxford Üniversitesi'nden Dr. Oliver Crook, tasarlanan virüslerin gen tedavisi ve biyoteknolojik uygulamalar için çığır açıcı araçlara dönüşebileceğine vurgu yaptı.

Öte yandan tasarım sürecinde insanları veya diğer canlıları enfekte edebilen virüs verileri modele yüklenmedi. Yalnızca bakterileri hedef alan fajlar üzerinden çalışıldığı için üretilen virüsler insan sağlığı açısından doğrudan bir tehdit oluşturmuyor. Stanford Üniversitesi'nden araştırmacı Brian Hie, muhtemel risklere karşı fazladan tedbir alarak insanı enfekte eden patojen verilerini eğitim kümesinden tamamen çıkardıklarını belirtti.

"KORKUNÇ SENARYOLAR" GÜNDEMDE: YAPAY PATOJEN RİSKİ

Aşamayla birlikte yapay zekanın ölümcül zehirler, durdurulamaz salgınlar veya biyolojik silahlar tasarlamak için kullanılabileceği endişeleri arttı. Johns Hopkins Sağlık Güvenliği Merkezi’nden Dr. Moritz Hanke, bilimsel ilerleme hızına kıyasla hükümetlerin ve uluslararası denetim mekanizmalarının bu teknolojileri sınırlandırmakta ve risk değerlendirmesi yapmakta geride kaldığını ifade etti.

MEVZUAT YETERSİZLİĞİ TARTIŞILIYOR

Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) gibi kurumların yüksek riskli biyolojik araştırmalara yönelik kısıtlamaları bulunsa da, yapay zeka tarafından dijital ortamda üretilen ve doğada daha önce hiç görülmemiş viral genomların nasıl kategorize edileceği ve denetleneceği konusunda henüz küresel bir fikir birliği bulunmuyor.