Doğu Akdeniz tehdidi

Türkiye’nin Doğu Akdeniz’de haklı olarak yürüttüğü enerji araştırmalarına yönelik tepkilere, Avrupa Birliği’nden bir yenisi daha eklendi.

Avrupa Birliği (AB) üyesi Güney Avrupa Ülkeleri’nin Malta’da düzenlediği (Med7) Altıncı Zirvesinden Ankara’yı kızdıran açıklamalar geldi. Zirve sonunda yayınlanan ortak bildiride Rumların tezleri savunulurken Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da Türkiye’nin bölgede haklı olarak yürüttüğü enerji araştırmalarını hedef aldı. Türkiye’nin faaliyetlerini ‘yasa dışı’ olarak niteleyen Macron “Kıbrıs’la tam bir dayanışma içindeyiz. Kıbrıs Cumhuriyeti’nin egemenliğine saygı duyulması konusunda kararlıyız. Türkiye, Kıbrıs’ın münhasır ekonomik bölgesindeki yaşa dışı faaliyetlerine son vermeli. Avrupa Birliği bu konuda zayıflık sergileme niyetinde değil” diye konuştu.

ANKARA: YOK HÜKMÜNDE
Dışişleri Bakanlığı, zirvesi sonunda kabul edilen ortak bildiriye anında tepki gösterdi. Açıklamada “Fransa, İtalya, İspanya, Malta, Portekiz, Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nin katılımıyla düzenlenen zirve sonunda kabul edilen ortak bildiride yer alan Ege, Doğu Akdeniz ve Kıbrıs meselesine ilişkin, taraflı, gerçeklerden kopuk ve uluslararası hukuka aykırı ifadeleri reddediyoruz” denildi. Bu ifadelerin, Rum ve Yunan ikilisinin, BM’nin Kıbrıs meselesinin çözümüne ilişkin ilkeleriyle ve uluslararası hukuk kurallarıyla bağdaşmayan ulusal pozisyonlarını yansıttığı belirtilen açıklamada şöyle denildi: Bizim için hiçbir değeri, hükmü ve etkisi yoktur. Bu bildiri, Rum-Yunan ikilisinin AB üyeliklerini nasıl istismar ettiklerinin ve bazı AB üyesi ülkelerin de buna nasıl alet olduklarının esef verici yeni bir örneğidir. Bu durum, AB’nin ve AB üyelerinin, Kıbrıs meselesinin çözümünde de neden tarafsız ve güvenilir bir aktör olamayacaklarını bir defa daha açıkça ortaya koymaktadır.

10 MADDEDE ENERJİ DENKLEMİ
1- Doğu Akdeniz’de hangi ülkeler aktif politika yürütüyor?
Bölgeye sınırı olan Türkiye, İsrail, Mısır, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC), Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY), Yunanistan, Lübnan, Suriye ve Libya aktif politika yürütüyor. Sınırı olmamasına rağmen ABD, Rusya, İngiltere, Fransa ve İtalya gibi ülkeler de enerji denkleminde ağırlığını korumak istiyor.

2- Bölgedeki doğalgaz ve petrol rezervinin tahmini büyüklüğü ne kadar?
ABD Jeolojik Araştırmalar Merkezi verilerine göre, Doğu Akdeniz’in Levant adı verilen ve Suriye kıyılarını da içinde barındıran bölgesinde yaklaşık 3,5 trilyon metreküp doğalgaz ve 1,7 milyar varil civarında petrol rezervi bulunuyor.

3- Hangi enerji şirketleri faaliyet gösteriyor?
Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO), ABD’li Exxon Mobil ve Noble, Fransız Total, İtalyan Eni, Güney Koreli Kogas, Katar Petroleum, İngiliz BG ile İsrailli Delek ve Avner firmaları yer alıyor.

4- Bölge kaç parselden oluşuyor?
Bölge, GKRY tarafından tek taraflı olarak ilan edilen sözde 13 parselden oluşuyor. Kuzeyde sırasıyla 1. 2. ve 3. parsel, ortada 4. 5. 6. 7. 8. 9. ve 13. parsel ve güneyde ise 10. 11. ve 12. parsel yer alıyor.

5- Hangi parsellerde münhasır ekonomik bölge sıkıntısı yaşanıyor?
Türkiye ve KKTC’nin hak iddia ettiği bölgede yalnızca sözde 10. ve 11. parsellerde çakışma bulunmuyor, diğer parsellerin hepsinde münhasır ekonomik bölge tartışmaları devam ediyor.

6- Söz konusu 13 parselde hangi şirketler faaliyet yürütüyor?
Sözde 2. 3. ve 9. parsellerde İtalyan Eni ve Güney Koreli Kogas şirketleri, 6. ve 11. parsellerde Fransız Total ve İtalyan Eni, 8. parselde Eni tek başına, 12. parselde ABD’li Noble, İngiliz BG ve İsrailli Delek Drilling Group, 10. parselde ABD’li Exxon Mobil ve Katar Petroleum ortaklığı var. Geriye kalan sözde 1’inci, 4’üncü, 5’inci, 7’inci ve 13’üncü parseller için görüşmeler devam ediyor.

7- Türkiye nasıl bir politika izliyor?
Türkiye Kıbrıs’ta, Türklerin Rumlarla eşit haklara sahip olduğunu ve adanın zenginliklerinden ortak faydalanılması gerektiğini savunuyor.

8- Türkiye bölgede arama faaliyetleri yürütüyor mu?
Fatih sondaj gemisiyle KKTC’nin ruhsat verdiği A,B,C,D,E,F,G olarak adlandırılan alanlarda sondaj ve arama faaliyetlerini yürütüyor. Söz konusu alanlar KKTC’nin kendi münhasır ekonomik sınırları içinde yer alıyor. Ayrıca Fatih’in yanı sıra Türkiye’nin ikinci sondaj gemisi Yavuz’un da temmuz ayında bölgeye gönderilmesi bekleniyor.

9- GKRY bölgede nasıl bir politika izliyor?
ABD, Fransa ve İtalya gibi ülkeler GKRY’yi adanın tamamında egemen gibi görüyor ve ihalelerle aldıkları lisansların hukuki olduğunu iddia ediyor. GKRY de enerji arama ve çıkarma faaliyetlerinde ABD, İtalya ve Fransa gibi bölge dışındaki aktörlerle, enerji iletimi için ise İsrail, Mısır ve Yunanistan gibi bölgedeki aktörlerle iş birliği çalışmaları yapıyor.

10- East-Med boru hattı projesi nedir?
Akdeniz gazının İsrail, GKRY ve Yunanistan üzerinden Avrupa’ya gönderilmesi hedefleniyor. Ayrıca AB’nin de desteklediği projenin öngörülen güzergâhı Türkiye’nin deniz sahalarından geçiyor.