Sırp Cumhuriyeti'ndeki referandum, ülkeyi kaosa sürükleyebilir

Bosna Hersek'te, iki entiteden biri olan Bosna Sırp Cumhuriyeti'nde gündeme gelen "yargı referandumu" tedirginliğe neden oldu.

Bosna Hersek'te, 1992-1995 yılları arasında yaşanan kanlı savaşı sona erdiren Dayton Barış Antlaşması'nın 20. yıl dönümüne sayılı günler kala, ülkedeki iki entiteden biri olan Bosna Sırp Cumhuriyeti'nde gündeme gelen "yargı referandumu" tedirginliğe neden oldu.
Bosna Hersek Mahkemesi ile Bosna Hersek Savcılığının kararlarının entite sınırları içerisinde uygulanıp uygulanmamasının sorgulanacağı referandum, Dayton Barış Antlaşması'nın "açık ihlali" olarak nitelendirilirken, ayrılıkçı söylemleriyle tanınan Bosna Sırp Cumhuriyeti Başkanı Milorad Dodik'in ısrarla istediği referandum sonucunun eski yaraları yeniden açılabileceğinden, hatta önümüzdeki dönemde bağımsızlık referandumu yapılmasının temellerini atabileceğinden endişe ediliyor.
Daha önce 15 Kasım'da yapılacağı açıklanan ancak entite meclisindeki Boşnak milletvekillerinin "referandum kararının anayasaya uygunluğunun incelenmesi" için yaptığı itirazlar sonucunda ileri bir tarihe ertelenen referandumun yapılması dahi, sonucu önemli olmaksızın bölgede bütün dengelerin değişmesine neden olabilecek.
Bosna Sırp Cumhuriyeti'nin üst meclisi konumundaki Milletler Konseyi'nde Boşnak grup başkanlığı görevini yürüten Demokratik Eylem Partisi (SDA) Milletvekili MujoHadziomerovic, uyarılara rağmen Dodik'in ısrarından vazgeçmediğini ve yaklaşık 3 ay önce referandum konusunu yeniden gündeme getirdiğini anımsatarak, Boşnak vekiller olarak bunun "milli çıkarlarına aykırı olduğu" gerekçesiyle referandum kararına itiraz ettiklerini kaydetti.
Bosna Hersek Mahkemesi ve Bosna Hersek Savcılığının kararlarının söz konusu entite sınırları içerisinde de geçerli olmasının, anayasaya, Dayton Barış Antlaşması'na ve ilgili uluslararası sözleşmelere uygun olduğunu aktaran Hadziomerovic, "Ancak bu sadece mahkeme ve savcılıkla ilgili bir konu da değil. Mahkeme ve savcılık Güvenlik Bakanlığı ve daha birçok devlet kurumuyla yakın işbirliği içerisinde. Dolayısıyla bu referandum tüm bu sistemi yıkıp kaosa neden olabilir" ifadesini kullandı.
"Dodik yetkilerin entitelere indirilmesini istiyor"
Hadziomerovic, Dayton Barış Antlaşması'nı kendi alacağı kararlarla değiştirmesinin mümkün olmadığı konusunda Dodik'in birçok kez uyarıldığını kaydederek, "kendisini yetkili olduğu bölgenin üstünde gören" Dodik'in her seferinde aynı entite sınırlarında yaşayan Boşnak halkı görmezden gelerek hareket ettiğini, devlet düzeyindeki tüm yetkilerin entitelere indirilmesini istediğini ifade etti.
Dodik'in bu şekilde devleti "önemli ölçüde yetkisizleştirmeye" çalıştığını ileri süren Hadziomerovic, bunun akabinde yasaların da entite düzeyinde çıkarılmaya başlanacağını ve durumun git gide kötüleşeceğini dile getirdi.
Referandum kararının anayasaya uygunluğunun da halen sorgulandığını aktaran Hadziomerovic, Dodik'in referandum hamlesiyle hem ülkedeki Sırp olmayan halkların hem de uluslararası toplumun "sabrının sınadığını" söyledi.
Hadziomerovic, Dodik'in referandum hamlesiyle uluslararası topluma blöf yaptığını ve bu şekilde hiç olmazsa mahkeme ve savcılığın yetkilerinin bir kısmını entite düzeyindeki mahkeme ve savcılığa vermeyi planladığını belirterek, "Burada üç seçenek var. Ya tüm bunlar halkı eğlendirmek için yapılıyor, ya böyle bir hamleyle mahkeme ve savcılığın yetkilerinin bir kısmının entiteye devredilmesi isteniyor ya da en kötü senaryo olan devlet seviyesini dağıtarak, bu kişi (Dodik) entitedeki tek yetkili olmayı planlıyor" şeklinde konuştu.
Dodik'in en kısa zamanda entitedeki işsizlik, genç nüfusun göç etmesi gibi sorunların farkına varması gerektiğini ifade eden Hadziomerovic, tansiyonu yükselterek bir yere varamayacağını anlaması ve ülkeye yeni yatırımlar çekmek için çalışması gerektiğini vurguladı.
Hadziomerovic, yargı referandumundan Dodik'in istediği sonucun çıkması halinde bunun gelecekte bağımsızlık referandumuna dönüşme ihtimalini de değerlendirerek, böyle bir şey olması durumunda referandumun sadece entite sınırlarında değil, tüm ülke genelinde oylanacağını dile getirdi.
"Bu tür politikalar sürdürülebilir değil, cezalandırılmalı"
Bosna Sırp Cumhuriyeti Anayasası'nın ilk maddesinde "Boşnak, Sırp, Hırvat ve diğer milletler eşit haklara sahip vatandaşlardır" ifadesinin yer aldığını anımsatan Hadziomerovic, "Ancak o, sürekli bunu görmezden geliyor. Vergi ödemek gerektiğinde Boşnak ve Hırvatları da hesaba katıyor ancak bu kimselere eğitim ve güvenli yaşam olanakları sunulması konusunda onları hesaba katmıyor. Bu tür politikaların sürdürülebilir olmadığını ve seçmen tarafından cezalandırılması gerektiğini düşünüyorum" dedi.
Hadziomerovic, Bosna Sırp Cumhuriyeti'nin ülkenin kalanından ayrılması yönündeki bir girişimin başarılı olmayacağını vurgulayarak, şöyle konuştu:
"Bir düşünün, Boşnak halkının Potocari'deki, Bratunac'taki, Vlasenica'daki, Prijedor'daki şehitlikleri ziyaret etmesi engellenebilir. Boşnak halkı bu mezarların başka bir ülkenin sınırları içinde kalmasına, buralara giderken kendilerinden vize alınmasına izin vermez. Böyle bir senaryoya oğullarının kemiklerinin bulmak için yıllarca bekleyen ve sonunda onları gerektiği gibi defnedebilen şehit annelerinin nasıl tepki vereceğini bir düşünün. Bosna'da daha önce yaşananların yeniden yaşanmasına izin vermemek hepimizin sorumluluğu."
Bosna Sırp Cumhuriyeti'nde yapılması planlanan yargı referandumu, şu an ileri bir tarihe ertelenmiş olsa da uzun bir süre gündemi meşgul etmeye devam edecek.
Bazı Sırp milletvekilleri referandumun en erken, gelecek yıl mart ayında yapılabileceği görüşünü bildirse de savaşın yaralarını dahi hala saramamış, hala binlerce kaybın bulunduğu ülkede dengelerin değişmesi vatandaşları tedirgin ediyor.