Evden çalışmada yeni dönem! Haklar ve kurallar yeniden belirlendi

Teknolojinin iş hayatındaki yerinin değişmesiyle birlikte evden çalışma da giderek yaygınlaştı. Ofis ile ev arasındaki sınırların ortadan kalkması, çalışma düzenine ilişkin yeni kuralları da beraberinde getirdi.

Uzaktan çalışma ise sınırsız bir serbestlik anlamına gelmiyor. İş Kanunu kapsamında düzenlenen Uzaktan Çalışma Yönetmeliği, hem çalışanların hem de işverenlerin hak ve sorumluluklarını belirliyor. Yeni düzenlemelerle birlikte uzaktan çalışanların sahip olduğu haklara ve çalışma koşullarına ilişkin merak edilenleri ele alıyoruz.

Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş, bugünkü köşesinde kritik konuyu ele aldı ve bilinmeyenleri anlattı. İşte o yazı:

KİMLER BU TRENİN İÇİNDE? BENİ KAPSIYOR MU?

Lafı dolandırmadan söyleyelim: Eğer işinizin tamamını veya bir kısmını evden, kafeden ya da bilgisayarınızın olduğu herhangi bir yerden yapıyorsanız; patronunuz da buna izin veriyorsa bu kurallar doğrudan sizin içindir. Devlet kuralları koyarken 3 ana kavramı netleştirdi:

• Bakanlık: Süreci denetleyen Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığını.
• Uzaktan Çalışan: İşini ofis dışından teknolojiyle halleden emekçi.
• Uzaktan Çalışma: Yazılı bir akde imza atarak evden iş yapma modeli.

Kısacası, sözlü anlaşmayla "Hadi sen yarın evden çalış" devri kapandı. Her şey resmiyet kazanmak zorunda. Yazılı olmak zorunda…

SÖZ UÇAR, YAZI KALIR: SÖZLEŞMESİZ EVDEN ÇALIŞILMAZ!

"Biz patronla aramızda anlaştık, gerisi mühim değil" diyorsanız yanılıyorsunuz. Sözlü vaatler yarın bir gün başınızı ağrıtır. Yönetmelik çok net bir kural koyuyor: Hizmet akdi mutlaka ama mutlaka yazılı olacak! O akitte neler mi yazmalı?

• Ne iş yapacaksınız? (İşin tanımı)
• Nasıl yapacaksınız? (Çalışma yöntemi)
• Ne kadar ve nerede çalışacaksınız? (Süre ve mekân)
• Kaç para alacaksınız, ne zaman yatacak? (Ücret ve ödeme)
• Şirket size hangi bilgisayarı/telefonu verecek? (İş araçları)
• Patron sizinle nasıl iletişim kuracak? (Mesai saatleri ve kanal)

Akde dökülmeyen hiçbir sözün hukuken hükmü yoktur.

BİLGİSAYAR, İNTERNET VE ELEKTRİK:

FATURAYI KİM ÖDEYECEK?

En çok merak edilen soruya geldik: "Evdeki interneti patron mu öder, ben mi?"

Cevaplar gayet açık:

• Mekân Hazırlığı: Evinizde bir çalışma alanı kurulacaksa, bunun masrafını patron ve siz birlikte konuşup karara bağlarsınız.
• Araç Gereç: İşi yapmanız için gereken bilgisayar, yazılım, telefon gibi araçları aksi konuşulmadıkça patron temin eder.
• Ekipman Listesi: Örneğin patron size bilgisayar-telefon… verdiğinde, bunun değerini yazan bir kâğıt imzalatır. Bir nüshasını siz alırsınız, diğeri dosyanıza girer.

Araç gerecin bakımı ve tamiri de patronun sorumluluğundadır. Bilgisayar ya da verilen malzeme ve araçlar bozulduğunda çaresiz değilsiniz.

FATURALAR VE ZAMAN:

PATRON GECENİN BİR YARISI MESAJ ATABİLİR Mİ?

Cevap net: HAYIR! Uzaktan çalışıyor olmanız, 24 saat ulaşılan emre amade nöbet bekleyen bir ‘köle’ olduğunuz anlamına gelmez.

• Mutfak Masrafları ve Faturalar: Evden çalışırken harcadığınız ekstra elektrik, internet gibi doğrudan masrafların nasıl karşılanacağı sözleşmede açıkça yazılmak zorundadır.
• Çalışma Saatleri: Mesai başlangıcı ve bitişi belli olması ve yazılması elzem.
• Mesai Aşımı: Patron "Şu işi de bitir. Bu işi de bitir" diyerek sizi saatlerce bilgisayar başında tutamaz. Fazla mesai için patronun yazılı talebi ve sizin de yazılı onayınız lazım gelmektedir.

HEM OFİS HEM EV:

HİBRİT ÇALIŞANLAR DİKKATE!

Haftanın 3 günü evde, 2 günü ofiste mi çalışıyorsunuz? Yönetmelikte yapılan değişikliklerle buna da el atıldı. Sözleşmenizde hangi günler evde, hangi günler şirkette olacağınız gün gün belirlenerek yazılacaktır.

ŞİRKET SIRLARI VE MAHREMİYET:

BİLGİSAYARDAKİ VERİLER HİÇBİR YERE SIZAMAZ

Sakın ev rahatlığı rehavet getirmesin. Şirketin müşteri bilgileri, finansal raporları veya özel projeleri ile diğer özel bilgileri sizin bilgisayarınızda duruyor olabilir.

• Patronun Görevi: Şirket içi güvenlik kurallarını size öğretmek, verileri nasıl koruyacağınızı anlatmak ve gerekli güvenlik yazılımlarını yüklemektir.
• Sizin Göreviniz: Bu kurallara harfiyen uymaktır.

Bilgisayarınızı eşinize, dostunuza, çocuğunuza oyun oynasın diye veremezsiniz. Sızan her bilgi hukuki sorumluluk doğurur. Tazminatsız işten atılmanıza yol açabilir. Üstelik tazminat ödemek mecburiyetinde kalabilirsiniz.

EVDEKİ KAZA İŞ KAZASI SAYILIR MI?

SAĞLIK VE GÜVENLİK ESASLARI

"Evdeyim, bana bir şey olmaz" demeyin. İşverenin sorumluluğu siz eve geçince bitmiyor. Patron size şu imkânları sağlamak zorunda:

• Evde çalışırken sağlığınızı nasıl koruyacağınızı anlatmak.
• İş sağlığı ve güvenliği eğitimi vermek.
• Sağlık kontrollerinizi takip etmek.
• Verilen ekipmanın güvenliğini sağlamak.

DİKKAT! BU İŞLER EVDEN YAPILAMAZ

Her iş evden yürütülemez. Yönetmelik bazı işlere "DUR!" demiştir. Şu işlerde uzaktan çalışma KESİNLİKLE YASAKTIR:

• Tehlikeli Kimyasallar: Kimyasal maddelerle yapılan çalışmalar.
• Radyasyon ve Biyolojik Riskler: Radyoaktif maddeler ve mikrobiyolojik tehlikesi olan işler.
• Millî Güvenlik ve Stratejik Tesisler: Devletin güvenliğini ilgilendiren kritik kurumlar ve projeler.
• Özel Kamu Hizmetleri: Kamu kurumlarının "uzaktan yapılamaz" dediği hizmet alımı işleri.

Unutmayın! Can güvenliği ve ülke emniyeti esnekliğe gelmez.

EVDE ÇALIŞMAYA NASIL GEÇİLİR? GERİ DÖNÜŞ VAR MI?

Peki, mevcutta ofiste çalışan biri eve nasıl geçer?

• Dilekçe Verin: Uzaktan çalışmak istediğinizi patrona yazılı olarak bildirirsiniz.
• Patron Değerlendirir: İşinizin ve sizin bu modele uygun olup olmadığınızı inceler.
• 30 Gün Süre: Patron size en geç 30 gün içinde olumlu veya olumsuz dönüş yapmak zorundadır.
• Anlaşma: Kabul edilirse yeni sözleşme imzalanır ve eve geçilir.

Evdeki hesabı çarşıya uymayan işçi, "Ben tekrar ofise dönmek istiyorum" diyerek dilekçe verebilir. Patron bu talebe öncelik vermek durumundadır.

İstisna: Pandemi, felaket, afet gibi zorlayıcı durumlarda patron sizden onay almadan da herkesi eve gönderebilir.

HASILIKELAM: Uzaktan çalışma modeli büyük bir konfordur. Ancak bu konfor, sorumluluklarımızı unutturmamalıdır. Kanunlar çalışanı koruduğu kadar, işin aksamasını da engeller. Haklarınızı bilin, sözleşmenizi okumadan imza atmayın ve evinizdeki masayı tıpkı ofisteki gibi ciddiyetle yönetin.

İsa Karakaş'ın önceki yazıları...