Linke Tıkla, Türkiye Gazetesi'ni Google Favorilerine Ekle!
Kitapların tescilini ucuza kapatma peşindeler: Yayınevleri yapay zekâ şirketlerinin kıskacında
Kitapların tescilini ucuza kapatma peşindeler: Yayınevleri yapay zekâ şirketlerinin kıskacında "Bu görsel AI desteğiyle oluşturulmuştur."
Batılı yapay zekâ şirketleri, akademik yayıncıların kapılarını çalarak algoritma eğitimi için kitaplarını satın almaya çalışıyor. Eserleri lisanssız elde etmek isteyen şirketlerin de olduğu söyleniyor. Yayım dünyası ise teyakkuzda...
Sahaflardaki eski kitapları satın alıp taradıktan sonra imha ettiği ortaya çıkan yapay zekâ (YZ) şirketleri, bu defa Türkiye’deki yayınevlerinin yeni kitapları için harekete geçti. Edindiğimiz bilgilere göre bazı büyük akademik yayıncıların kapılarını çalan Batılı şirketler, YZ modellerini eğitme maksadıyla anlaşma yapmak için teklifte bulunuyor.
Söz konusu şirketlerin bir kitap için ortalama 100-200 avro (5.500-11 bin Türk lirası) gibi cüzi sayılabilecek bir fiyat teklif ettikleri, böylece yüzlerce eserin kullanım haklarını elde etmek istedikleri belirtiliyor.
Bazı yapay zekâ şirketlerinin ise lisans sözleşmesi bile yapmadan kitapların dijital versiyonlarını satın almaya çalıştığı iddia ediliyor. Türkiye’de telif kanunu güncellenmeden yaşanan bu durum, yayım dünyasında tartışmaları beraberinde getiriyor.
Kitapların tescilini ucuza kapatma peşindeler: Yayınevleri yapay zekâ şirketlerinin kıskacında "Bu görsel AI desteğiyle oluşturulmuştur."
YAZARIN HAKKI NE OLACAK?
Zira bu şekilde, telif sözleşmesinden farklı olarak eserin bütün içeriği süresiz şekilde yapay zekâ modellerine aktarılmış oluyor. Bu durum hiçbir ücret ödenmeden yazarın haklarının gasbedilmesi olarak da yorumlanıyor. Öte yandan yayıncılar, yapay zekânın yayıncılıktaki etkisini artırmasıyla kültürel üretimin yavaşlayacağı savunuyor.
“BİR YAPAY ZEKÂ ŞİRKETİ KAPIMIZI ÇALDI”
Türkiye gazetesinin sorularını cevaplayan Yeditepe Yayınevi Genel Müdürü Mustafa Karagüllüoğlu “Bizim de kapımızı Avrupa menşeli bir yapay zekâ şirketi çaldı. Eserlerimizi dil modeli eğitiminde kullanmak için bir miktar bedel teklif ettiler. Kabul etmedik. Ancak bu duruma ne kadar karşı koyabiliriz, doğrusu bilmiyorum. TBMM’de bekleyen kanunlar henüz çıkmış değil. Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun güncellenmesi lazım. Böylece konu acilen hukuki bir zemine kavuşturulmalıdır. Aksi hâlde fikir hayatı sarsılacak, bu durumda en çok zarar gören kişiler ise yazarlar olacak” diye koşuyor.
KÜLTÜREL EMPERYALİZM
Türkiye Basım Yayım Meslek Birliği Başkanı Mehmet Burhan Genç ise yapılanın emperyalizm faaliyeti olduğunu savunarak şöyle konuşuyor:
Eğer yapay zekâ şirketleri Batı’da değil de Türkiye’de ortaya çıkıp eğitim bahanesiyle Avrupa’daki edebiyat eserlerini bünyesine katsaydı, ortalık yıkılırdı. Şu an yapay zekâ üzerinden kültür dünyasında bir emperyalizm faaliyeti yürütülüyor. Büyük şirketler hiçbir telif ücreti ödemedikleri eserlerle algoritmalarını geliştirmeye çalışıyor. Bütün dünyada geniş çerçeveli bir hukuki düzenleme yapılmasına da izin verilmiyor. Sanırım bütün kontrolü ele aldıktan sonra bir hukuki düzenleme yapacaklar.
Paradigma Yayıncılık Sahibi Mehmet Akif Memmi ise “Bu teşebbüsler yayıncılığın içerisinde bulunduğu sıkıntılı dönemi istismara açık bir hâle getiriyor. Kenarda kapitali olan kişiler bu durumdan faydalanmak isteyebilirler. Dolayısıyla telif sahiplerini ve yayınevlerini koruyan bir regülasyon lazım. Yoksa Türkiye’de telif eser bitecek, kitap kaleme alacak yazar bulamayacağız” diyor.
Kitapların tescilini ucuza kapatma peşindeler: Yayınevleri yapay zekâ şirketlerinin kıskacında
HUKUKİ MESELE
Türkiye’de hukuki zemin de ilginç. 2026’da Türkiye Adalet Akademisi Dergisi’nde yayımlanan bir çalışma, YZ eğitiminin Türk telif hukukunda yeterli bir çerçeveye sahip olmadığı vurgulanıyor. Telif hukuku profesörü Mustafa Ateş ise Türkiye’deki mevcut kanunlara göre YZ şirketlerinin lisanslama yapmadan modellerini eğitemeyeceğini söylüyor.
Prof. Ateş, “Öte yandan eğer yayınevi yazara sormadan eserini yapay zekâ şirketine lisanslarsa, yazarın hakkı ihlal edilmiş oluyor” diyor. Türkiye’de değiştirilmesi teklif edilen telif kanununda ise yapay zekâ eğitimini lisanslandırmaya dair maddeler yer alıyor. Ancak kanun henüz Meclis’ten geçmediği için YZ şirketlerinin hukuki düzenlemeden önce yayınevleriyle anlaşmaya çalıştığı düşünülüyor.
Batık gemiden lüks çeyiz çıkarıldı! 2.100 yıllık sofra takımı sapasağlam
DÜNYADA DA TARTIŞILIYOR
Yurt dışında yapay zekâ şirketlerinin modellerinin eğitilmesi maksadıyla kitapları izinsiz kullanması mahkemelere taşınırken, yayınevleriyle yapılan lisans anlaşmaları da tartışma mevzuu oluyor.
HarperCollins 2024’te bir YZ teknoloji şirketiyle anlaşarak bazı kitaplarının yapay zekâ (YZ) modellerinin eğitimi için kullanılmasına izin verdiğini açıklamış, kitap başına 5 bin dolar ödeme öngörülmüş ve bu para yayınevi ile yazar arasında yarı yarıya bölünmüştü. Ancak ABD yazar meslek örgütü Authors Guild bu paylaşım oranına itiraz etmişti. Authors Guild bu sebeple 2026’da yayınevi sözleşmelerine konulabilecek özel YZ eğitim maddeleri yayımladı. Kurum, yazarların YZ haklarını tamamen saklı tutmasını veya isterlerse bunları ayrı bir bedel karşılığında lisanslamasını tavsiye etti.
Son olarak Japon Kitap Yayıncıları Derneği, ülkenin önde gelen kitap dağıtımcısı Nippan’ın yapay zekâ şirketi Anthropic’e modellerin eğitimi amacıyla eser sattığı iddiaları üzerine resmî izahat talep etti.
