Linke Tıkla, Türkiye Gazetesi'ni Google Favorilerine Ekle!
Okurların sosyal medyayla imtihanı! Kitap tercihleri algoritmaya teslim
Okurların sosyal medyayla imtihanı! Kitap tercihleri algoritmaya teslim
Kitaplar üzerinde sosyal medya algoritmalarının tesiri giderek büyüyor. 16-39 yaş arası okurların üçte biri yeni kitapları TikTok üzerinden keşfediyor. Ancak çoğu romantik ve fantastik türdeki bu eserlerin edebî niteliği tartışılıyor. Uzmanlar, “Algoritmalar, çok satan ve çok etkileşim alan kitapları daha fazla kullanıcıya önerdikçe bir döngü oluşuyor” diyor.
Hatırlarsınız bir ara Instagram’da kahve ve çiçek demetleriyle yan yana kitap paylaşmak büyük trenddi. “Kürk Mantolu Madonna” gibi eserler de bu akımın başrollerinde yer alıyordu. Özenle dizilmiş kütüphanesinin fotoğrafını paylaşmak yani “Shelfie” de sosyal medyanın getirdiği kitap akımlarından biri oldu. Sonra kitapların yer aldığı farklı sosyal medya akımları ortaya çıktı. Derken “Bookstagram” ve “BookTok” adı altında “ağlayarak” okudukları kitapları paylaşan hesaplar çoğaldı. Son olarak Instagram, kullanıcıların hangi kitabı okuduklarını profillerinde paylaşmalarına imkân tanıyan “Şu anda okuyorum” özelliğini devreye soktu.
DAHA ÇOK GÖRÜNEN KİTAPLAR
Dijital dünya, okuma ve kitap kültürünü oldukça tartışmalı bir yere getiriyor. Elbette kitapların sosyal mecralarda daha çok görünür olması insanların okuma merakını tetikliyor. Bazı okur toplulukları da dijital dünyada doğuyor.
Buna rağmen kitap paylaşımlarının birçoğu, kişilerin ne kadar entelektüel olduklarını göstermek için yapılıyor. Kitap paylaşarak -öyle olunmasa bile- “Ben okuyan, entelektüel biriyim” mesajı veriliyor. Kütüphane paylaşımı ise bunu bir adım öteye taşıyıp “Benim bütün dünyam kitaplar” alt metni ihtiva ediyor. Özellikle TikTok ve Instagram’da özel baskılı ve dikkat çeken renkleri olan kitaplar daha kolay görsel malzeme hâline geliyor.
Okurların sosyal medyayla imtihanı! Kitap tercihleri algoritmaya teslim
VİRAL KİTAPLAR TERCİH EDİLİYOR
En mühimmi ise artık sosyal medya algoritmaları okuma alışkanlıklarına yön veriyor. İnsanlar, viral olan kitapları tercih etmeye başlıyor.
Evet, araştırmalara göre arkadaş tavsiyesi ve sosyal çevre, kitap tercihinde hâlâ ilk sıralarda. Ancak sosyal medyanın okuma üzerindeki tesiri giderek artıyor. NielsenIQ BookData ve Media Control verileri üzerinden yapılan bir analizde, 2025’te Avrupa’nın altı büyük pazarında #BookTok’un önerdiği kitaplardan 50 milyondan fazlasının satıldığı iddia ediliyor. Almanya’da 16-39 yaş arası okurların üçte birinin yeni kitapları TikTok üzerinden keşfettiği öne sürülüyor. Amazon gibi kitap platformlarının öneri ve arama algoritmalarının da kitap satın alma süreçlerini ciddi şekilde etkilediği biliniyor.
Okurların sosyal medyayla imtihanı! Kitap tercihleri algoritmaya teslim
Ancak bazı akademik araştırmalarda algoritmaların popüler olan kitapları tekrar tekrar kullanıcıların önüne çıkardığı ortaya konuyor. Böylece yazar, konu ve edebî derinlik arka plana itilebiliyor. Bu durum, “Çok Satanlar” listelerini de şekillendiriyor.
Algoritmalar kitap türlerini de eşit şekilde öne çıkarmıyor. Daha çok etkileşim alan romantik ve fantastik kitap içerikleri, sosyal medyada öne çıkıyor. “Romantasy” adlı, fantastik-romantik karışımı bir alt tür parlatılıyor.
“Goodreads” ve “1000 kitap” gibi nispeten kitap tartışılan portallar ise daha geri planda kalıyor.
OKUYACAKLARIMIZA SOSYAL MEDYA MI KARAR VERECEK?
Konuyu Türkiye gazetesine değerlendiren Prof. Dr. Ali Murat Kırık “Burada bence asıl tartışılması gereken nokta, yapay zekânın artık neyi okuyacağımıza da karar vermeye başlaması. Algoritmalar, çok satan ve çok etkileşim alan kitapları daha fazla kullanıcıya önerdikçe bir döngü oluşuyor: Çok okunan daha fazla öneriliyor, daha fazla önerilen daha çok satıyor. Böylece ‘çok satan’ etiketi, zamanla kitabın niteliğinden bağımsız olarak yeni satışları tetikleyen bir güce dönüşebiliyor” diyor.
Prof. Dr. Ali Murat Kırık
“Problem yapay zekânın tavsiye vermesi değil; öneri sistemlerinin popüler olanı devamlı yeniden üretmesi” diyen Kırık sözlerine şöyle devam ediyor:
“Eğer algoritma yalnızca tıklanma, izlenme ve satış verisine bakarsa okuma kültürünü zenginleştirmek yerine bir ‘popülerlik döngüsü’ oluşturabilir. Bence önümüzdeki dönemde bu etki daha da güçlenecek. Yapay zekâ yalnızca ‘çok satan kitapları’ tavsiye etmekle kalmayıp kişinin okuma geçmişini, aramalarını, ilgi alanlarını ve hatta okuma hızını analiz ederek ‘senin okuman gereken kitap bu’ diyebilecek. Bu bir yandan kişiselleştirilmiş ve daha zengin bir okuma deneyimi sunabilir; ancak diğer yandan okurun kendi keşif alanını daraltma riski taşıyor.”
