Cuma izninde emsal karar! 5 yıllık uygulama iş şartı sayıldı

Kamu kurumlarında mesai saatine denk gelen cuma namazı için çalışanlara izin verilirken, özel sektörde uygulama işin niteliğine ve işverenin inisiyatifine göre değişiyor. Bu süreçte işin sürekliliği ve tarafların iyi niyet kurallarına uygun hareket etmesi önem taşıyor.

"Çok sayıda işveren iyi niyetli olarak çalışanlarına ibadetlerini ifa etmesi için ücretli izin verebiliyor" diyen Türkiye Gazetesi yazarı İsa Karakaş, "Bu durumda da çalışanların işverenin iyi niyetini istismar etmemesi gerekmektedir" ifadesini kullandı.

Konuyu bugünkü köşesine taşıyan Karakaş, çarpıcı ifadeler kullandı. Karakaş'ın yazısı şöyle:

"Ancak Yargıtay kararlarına da yansıdığı üzere bazı çalışanlar cuma namazına gideceğim diye camiye gitmek yerine kahvehaneye ya da diğer ilgisiz yerlere gittikleri de görülmektedir. Elbette istismarcı çalışanlar tazminatsız işten atılmaktadır. Bu konuda Yargıtay işvereni haklı bulmaktadır.

GEÇMİŞTEN GELEN DÜZEN, GELECEĞE GÜVENCEDİR

Diğer yandan uzun süreden beri cuma namazı izni verilmesi iş yerinde gelenek olmasına rağmen, çalışanın bu saatlerde namaz için iş yerinden çıkmasını "Vay iş yerini izinsiz terk ettin! Seni işten atıyorum" demek de kötü niyettir.

Zira hukuk sistemimizde "Geçmişten gelen düzen, geleceğe güvencedir." Çalışma hayatında yıllardır süregelen bir uygulamanın, işveren tarafından tek taraflı olarak aniden kaldırılması çalışma şartlarında aleyhe değişiklik teşkil etmektedir.

Bu konuda Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin emsal niteliğinde yerleşik bir kararı bulunmaktadır. Yargıtay’ın bu içtihat metninde, 5 yılı aşkın süredir uygulanan cuma namazı izninin bir "iş şartı" hâline geldiğini ve işçinin bu hakkının kısıtlanması üzerine iş yerini terk etmesinin eylemli haklı fesih sayılacağını kabul etmiştir.

OLAYIN GELİŞİMİ VE HUKUKİ SÜREÇ

Davacı çalışan, 1998 yılından beri mühendisi olarak işe başlamıştır. 30.03.2001 tarihinde askerlik nedeniyle haklarını alarak ayrılmıştır. Askerlik dönüşü tekrar aynı iş yerinde çalışmaya başlamıştır. Sonradan Satın Alma Müdürü görevine getirilmiştir.

Söz konusu iş yerinde mühendis ve müdürlerin mesaiye giriş-çıkışlarında imza atma zorunluluğu bulunmamaktadır. Davacı çalışan görev alanı gereği kısa süreli giriş-çıkışlar yapmaktadır.

• 5 Yıllık Gelenek: İş yerinde 5 yılı aşkın süredir cuma namazı saatlerinde izin verilmektedir.
• Saat Ayarlaması: İşveren, yaz-kış saat uygulamasına göre öğle arasını cuma namazına göre ayarlamıştır.
• Ani Tutum Değişikliği: İşveren, birdenbire tutum değiştirerek davacıya mesai saatinde izin almadan çıktığı gerekçesiyle yazılı ihtar vermiştir.
• İş Yerini Terk: Davacı savunma vermeyerek iş yerini terk etmiş ve bir daha dönmemiştir.
• Karşı Dava: İşveren de İş Kanunu m. 25/II-g uyarınca devamsızlık gerekçesiyle çıkış vermiş ve ihbar tazminatı istemiyle karşı dava açmıştır.

YEREL MAHKEME KARARI

Yerel Mahkeme; iş sözleşmesinde işverenin çalışma saatlerini düzenleme yetkisinin bulunduğunu, işverenin kötü niyetli olmadığını ve davacının izinsiz olarak işi terk ettiğini belirterek kıdem ve ihbar tazminatı taleplerini reddetmiştir.

Ayrıca fazla mesai ve genel tatil alacakları hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar vermemiştir.

YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ KARARI

Yargıtay, Yerel Mahkeme kararını BOZMUŞTUR. Bozma gerekçeleri şunlardır:

• İş Şartının Oluşması: 5 yılı aşkın süren uygulama "iş şartı" hâline gelmiştir. İşverenin bunu tek taraflı değiştirmesi İş Kanununa aykırıdır.
• Eylemli Haklı Fesih ve Kıdem Tazminatı: İşçi, aleyhe değişikliği kabul etmeyerek iş yerini terk etmiş ve sözleşmeyi haklı nedenle eylemli olarak feshetmiştir. Kıdem tazminatına hak kazanmıştır.
• Eksik Hüküm Kurulması: Dava dilekçesinde talep edilen fazla mesai, hafta tatili ve bayram ücretleri hakkında olumlu/olumsuz bir karar verilmemesi hatalıdır.

HASILIKELAM: "Tatlı kelam yerinden çıkarır yılanı, kazanılmış hak yaşatır insanı."

Bu karar, iş sözleşmesinde yazılı olmasa dahi uzun süre uygulanan hakların "iş yeri uygulaması" ve "iş şartı" hâline geldiğini açıkça göstermektedir. İşverenler, "yetki bende" diyerek yıllardır süregelen hakları tek taraflı olarak geri alamazlar. İşçinin çalışma şartlarındaki olumsuz değişikliği kabul etmeyip işi bırakması haklı fesihtir.

Değerli okurlar! Sizlerin karşılaştığı sorunlar, beklentiler, talep ve temenniler son derece kıymetlidir. Görüşlerinizi, yaşadığınız prim ve emeklilik aksaklıklarını bizlerle paylaşarak sesimize güç katabilirsiniz. Desteğiniz, sesimizin daha gür çıkması ve sesinizin duyulması için en büyük rehberimizdir.

Görüş ve yorumlarınızı sabırsızlıkla bekliyorum.

İsa Karakaş'ın önceki yazıları...