Türkiye artık Artemis masasında! NASA duyurdu: Washington'da imzalar atıldı

MÜZEYYEN BIYIK

Türkiye, uzay çalışmalarında uluslararası iş birliğini genişletecek önemli bir adım attı. NASA, Türkiye'nin Washington'daki NASA Genel Merkezi'nde düzenlenen törenle Artemis Anlaşmaları'nı imzaladığını açıkladı. Türkiye böylece anlaşmalara katılan 71'inci ülke oldu.

Törene NASA Başkanı Jared Isaacman ile Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır'ın yanı sıra ABD Dışişleri Bakanlığından yetkililer katıldı.

TÜRKİYE NEDEN ARTEMİS'E KATILDI?

Türkiye'nin imzasını önemli hale getiren noktalardan biri, Ankara'nın kısa süre öncesine kadar Artemis Anlaşmaları'nın dışında bulunması.

Temmuz ayında Mauritius'un katılımıyla imzacı sayısı 70'e ulaşmıştı. Türkiye'nin de imza atmasıyla Ankara, uzay faaliyetlerinin geleceğine ilişkin uluslararası ilkelerin tartışıldığı genişleyen yapıya dahil oldu.

Artemis Anlaşmaları, doğrudan "Ay'a astronot gönderme programına katılım" anlamına gelmiyor. Anlaşmalar; Ay, Mars ve diğer gök cisimlerinin sivil amaçlarla keşfedilmesinde ülkelerin uymayı taahhüt ettiği ortak ilkeleri kapsıyor.
 

MESELE SADECE AY'A GİTMEK DEĞİL

NASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı öncülüğünde 2020'de oluşturulan Artemis Anlaşmaları; uzayın barışçıl kullanımı, faaliyetlerde şeffaflık, bilimsel verilerin paylaşılması, ihtiyaç halinde yardım sağlanması, ülkelerin uzay faaliyetlerinin birbirine zarar vermesinin önlenmesi ve tarihi öneme sahip alanların korunması gibi ilkeler getiriyor.

Anlaşmaların dikkat çeken başlıklarından biri ise gelecekte giderek daha fazla tartışılması beklenen uzay kaynaklarının kullanılması.

NASA'nın yayımladığı ilkelere göre anlaşmalar, 1967 tarihli Dış Uzay Anlaşması başta olmak üzere mevcut uluslararası uzay hukukuna bağlılığı teyit ediyor. Aynı zamanda Ay ve diğer gök cisimlerinde yürütülecek faaliyetlerin koordinasyonu ve zararlı müdahalelerin önlenmesi için "güvenlik bölgeleri" gibi uygulamalara da yer veriyor.

AY KAYNAKLARI VE UZAY EKONOMİSİ MASADA

Türkiye açısından imzanın uzun vadeli önemi burada ortaya çıkıyor. Ay'daki kaynakların kullanımı, gelecekteki uzay madenciliği faaliyetleri, özel şirketlerin uzaydaki rolü ve farklı ülkelerin aynı bölgelerde yürüteceği operasyonların nasıl koordine edileceği, büyüyen uzay ekonomisinin en önemli tartışma alanları arasında bulunuyor.

Artemis Anlaşmaları bütün bu konuları tek başına çözen bağlayıcı bir uluslararası antlaşma değil. Ancak imzacı ülkeler arasında uygulanacak ortak davranış ilkelerinin oluşturulması nedeniyle gelecekteki uzay faaliyetlerinin şekillenmesinde önemli bir platform olarak görülüyor.
 

TÜRKİYE 71'İNCİ ÜLKE OLDU

NASA, Artemis Anlaşmaları'nın hükümetlerin yanı sıra özel şirketlerin Ay çevresindeki faaliyetlerinin hızla artması üzerine oluşturulduğunu açıklıyor. İlk olarak ABD ile yedi ülkenin 2020'de başlattığı girişim, Türkiye'nin katılımıyla 71 ülkeye ulaştı.

Türkiye'nin imzası aynı zamanda ülkenin kendi uzay programını geliştirdiği bir döneme denk geldi. Türkiye Uzay Ajansı'nın ev sahipliğinde Uluslararası Uzay Kongresi'nin (IAC 2026) Antalya'da düzenlenmesi planlanırken; TUA, ASELSAN, ROKETSAN, TUSAŞ, TÜBİTAK UZAY ve TÜRKSAT gibi kuruluşlar da Türkiye'nin uzay ekosistemindeki çalışmalarını sürdürüyor.

Böylece Türkiye, kendi teknolojik kapasitesini geliştirme çalışmalarının yanı sıra Ay, Mars ve ötesindeki sivil uzay faaliyetlerinin güvenli, şeffaf ve sürdürülebilir biçimde yürütülmesine ilişkin uluslararası iş birliği mekanizmasına da resmen dahil oldu.