Linke Tıkla, Türkiye Gazetesi'ni Google Favorilerine Ekle!
Astar iltihabı, astım, KOAH, kalp krizi... Bu yıl dünyanın yüzde 40'ı bu kirliliğe maruz kaldı
Dünyada bu yıl aşırı sıcaklar ve hava kirliliği sebebiyle nüfusun yaklaşık yüzde 40'ı tehlikeli ozon kirliliğine maruz kaldı. Ozon kirliliği; bronşit, astım , KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı), solunum yolu enfeksiyonları, kalıcı akciğer kapasitesi kaybı, kalp krizi (miyokard enfarktüsü) ve ritim bozuklukları gibi hastalıkları tetikliyor.
Avrupa Birliği Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi (ECMWF) bünyesindeki Copernicus Atmosfer İzleme Servisi (CAMS) tarafından son yapılan analize göre, daha az gündeme gelen ancak zararlı bir ikincil kirletici sayılan yer seviyesi ozonu, ciddi bir seviyeye ulaştı.
O kirlilik, belirli kirleticilerin güneş ışığı ve yüksek sıcaklıkların etkisiyle kimyevi reaksiyona girmesiyle oluşuyor.
CAMS analizi, 2026'nın sekiz aylık döneminde ozon, biyokütle yangınlarından kaynaklanan duman ve çöl tozu dahil olmak üzere sınır ötesi hava kirliliğinin küresel görünümünü, her kıtada hava kalitesini şekillendiren olayları ve bunların insanlar, geçim kaynakları ve çevre üzerindeki etkilerini ortaya koyuyor.
Bu yıl Ağustos ayı sonu itibarıyla 15 milyon kilometrekareye ulaştı - CAMS ozon kirililiği grafiği
Buna göre, yer seviyesindeki ozon insan sağlığı, ekosistemler ve tarımsal ürün verimine zarar veriyor.
MİLYARLARCA İNSANI ETKİLEDİ
Bu yıl farklı faktörler bir araya gelerek birçok bölgede yer seviyesindeki ozon konsantrasyonunun yüksek seviyeye çıkmasına yol açtı ve dünya genelinde milyarlarca insan bu durumdan etkilendi.
Dünya nüfusunun yüzde 40'ı tehlikeli ozon kirliliğinden etkilenirken, nüfusun yalnızca yüzde 5'inin Dünya Sağlık Örgütü kılavuzları kapsamında "iyi" ozon seviyelerine maruz kaldığı görüldü.
Ozon kirliliğinden en fazla etkilenen bölge Asya oldu, bunu Avrupa ve Kuzey Amerika izledi.
Asya'da sanayi ve ulaşım kaynaklı kirliliğin yanı sıra öncül emisyonların çok sayıda doğal kaynağı, yılın şu ana kadarki bölümünde yüksek ozon seviyelerine yol açtı. Bu yıl kıta nüfusunun yüzde 60'ı aşırı yüksek ozon seviyesine maruz kaldı.
Avrupa nüfusunun ise yüzde 50'si bu yıl "kötü" ve "çok kötü" ozon seviyeleriyle karşılaştı. Avrupa'da art arda yaşanan sıcak hava dalgaları, yaz aylarında önemli ölçüde ozon maruziyetine neden oldu. Bu durum, iklim kaynaklı aşırı olaylar ile hava kalitesi arasındaki giderek daha güçlü hale gelen bağlantıyı ortaya koyuyor.
Astar iltihabı, astım, KOAH, kalp krizi... Bu yıl dünyanın yüzde 40ı bu kirliliğe maruz kaldı
"BİNLERCE KİLOMETRE YOL KAT EDEREK ETKİLİYOR"
Kuzey Amerika'da, CAMS'ın küresel verilerine dayanan nüfus ağırlıklı ozon konsantrasyonları, kısmen 2026'da meydana gelen aşırı orman yangınlarından kaynaklanan ozon öncülü emisyonlar nedeniyle yüksek seviyelerde kaldı. Kıta nüfusunun üçte ikisinden fazlası "kötü" veya "aşırı kötü" ozon seviyelerine maruz kaldı.
ECMWF Genel Direktörü Florian Pappenberger, konuya ilişkin değerlendirmesinde, analizin hava kirliliğinin sınır tanımadığını gösterdiğini belirtti.
Orman yangını dumanı, ozon ve tozun binlerce kilometre yol katederek kaynağından çok uzaktaki toplulukları etkileyebildiğini belirterek, "Uluslararası toplum Birleşmiş Milletler iklim zirvesi COP31'e hazırlanırken bu bulgular, iklim değişikliği, hava kalitesi ve halk sağlığının birbiriyle derinden bağlantılı sorunlar olduğunu ve küresel ölçekte koordineli eylem gerektirdiğini zamanında hatırlatıyor." ifadelerini kullandı.
Türkiye'nin iklim haritası değişiyor! Uzman isimden dikkat çeken uyarı
Dünyada en çok öldüren 4'üncü hastalık! 65 yaş üstü risk altında, akciğeri parçalıyor
CAMS Direktörü Laurence Rouil de ozon kirliliğinin, atmosfer, iklim, sağlık ve geçim kaynaklarının gerçekte ne kadar birbirine bağlı olduğunu açıkça ortaya koyduğunun altını çizerek, şunları kaydetti:
"Kirlilik ve değişen iklimimiz, soluduğumuz havanın kimyasını etkiliyor, ekosistemlerimizin sağlığını belirliyor ve hatta gıda yetiştirme kapasitemizi dahi etkiliyor. Aynı zamanda hava kirliliği ulusal sınırları tanımıyor. Orman yangını dumanı, biyokütle yakımından kaynaklanan emisyonlar ve Sahra tozu bulutları binlerce kilometre yol kat ederek kaynağından çok uzaktaki toplulukları etkileyebiliyor. Bu durum, iklim konusunda atılan adımlarla eş zamanlı olarak, hava kalitesi konusunda küresel ölçekte kanıta dayalı acil eyleme duyulan ihtiyacın altını çiziyor."
Astar iltihabı, astım, KOAH, kalp krizi... Bu yıl dünyanın yüzde 40ı bu kirliliğe maruz kaldı
OZONUN DOĞRUDAN YOL AÇTIĞI HASTALIKLAR
Ozon kirliliğinin etkilediği veya tetiklediği tespit edilen pek çok hastalık bulunuyor. Bunların çoğu da solunum yolu hastalıkları olarak kendini gösteriyor.
Uzmanlar ozon kirliliğinin hastalıklar etkilerini şöyle sıralıyor:
- Astar İltihabı ve Bronşit: Ozonun güçlü oksitleyici yapısı solunum yolu dokusunda kimyasal yanık benzeri iltihaplanma oluşturarak mukoza astarını tahriş eder ve kronik bronşit belirtilerini şiddetlendirir.
- Astım Alevlenmeleri (Ataklar): Ozon, hava yollarını aşırı hassaslaştırıp daraltarak akciğerlerin alerjenlere karşı direncini kırar; bu da astım krizlerini doğrudan tetikler.
- KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı): Ozon gazının dokularda yol açtığı hücresel hasar ve enflamasyon, mevcut amfizem ve kronik bronşit tablolarını ağırlaştırarak akciğer kapasitesini hızla düşürür.
- Akciğer Enfeksiyonlarına Yatkınlık: Ozon, akciğerlerin temizleyici siliyer tüysü yapılarını felç ederek bakteriyel ve viral tehditlerin (zatürre, grip) dokulara tutunmasını kolaylaştırır.
- Kalıcı Akciğer Kapasitesi Kaybı: Gelişim çağındaki çocuklarda ozonun hücresel düzeyde oluşturduğu kronik tahribat, akciğer dokusunun esnekliğini bozarak erişkinlikte kalıcı hacim kaybına yol açar.
- Kalp Krizleri ve Aritmi: Ozonun akciğerlerden kana geçen oksidatif stresi ve sistemik iltihabı artırması, kanın oksijen taşıma dengesini bozarak tansiyon ve ritim bozuklukları üzerinden kalp krizini tetikler.
- İnme (Felç): Ozon maruziyetinin damar içi iltihaplanmayı ve kanda pıhtılaşma eğilimini yükseltmesi, beyin damarlarında tıkanma riskini doğrudan artırır.
- Göz ve Boğaz İritasyonu: Solunan ozon gazının asidik ve reaktif etkisi, mukozal yüzeylerle temas ettiği anda kornea ve boğaz dokusunda doğrudan tahrişe sebep olur.
- Ölüm riski: Ozonun tüm organizmada oluşturduğu akut ve kronik hücresel tahribat, özellikle kırılgan gruptaki kişilerde sistemik organ yetmezliklerini tetikleyerek ölüm riskini yükseltiyor.
